Kwalifikacja otwiera nam możliwość udziału w postępowaniach zakupowych oraz projektach realizowanych w wymagającym środowisku przemysłowym. W takich inwestycjach szczególne znaczenie mają bezpieczeństwo, niezawodność, zgodność techniczna oraz odpowiedzialność za dostarczane rozwiązania.

Kwalifikacja, za którą stoją konkretne kompetencje

Wpisanie na Listę Kwalifikowanych Dostawców nie jest dla nas wyłącznie formalnością. To rezultat procesu, w którym znaczenie mają możliwości dostawcy, jego zaplecze oraz gotowość do działania zgodnie ze standardami obowiązującymi po stronie inwestora.

W projektach przemysłowych nie wystarcza dostarczenie opraw o odpowiednich parametrach. Liczą się również kompetencje projektowe, zgodność z normami, kompletna dokumentacja, certyfikaty, udział w testach i odbiorach oraz odpowiedzialność za prawidłowe działanie całego rozwiązania.

Oświetlenie jest przy tym częścią większego systemu technicznego. Obejmuje nie tylko oświetlenie podstawowe, ale w zależności od projektu również oświetlenie awaryjne, sterowanie, zasilanie oraz rozwiązania przeznaczone do pracy w szczególnych warunkach środowiskowych. Dlatego już na etapie projektowania patrzymy na obiekt całościowo, uwzględniając bezpieczeństwo, warunki pracy, łatwość utrzymania i koszty eksploatacyjne.

Właśnie w taki sposób pracujemy. Łączymy własną produkcję i zaplecze badawczo-rozwojowe z projektowaniem, doborem opraw oraz wsparciem na kolejnych etapach inwestycji.

Bezpieczeństwo i niezawodność w długiej perspektywie

Standardy techniczne stosowane przy dużych inwestycjach przemysłowych są tworzone z myślą o utrzymaniu ciągłości procesów. Ich celem jest między innymi ograniczenie awaryjności, zwiększenie dostępności instalacji, wydłużenie okresów między remontami oraz optymalizacja kosztów inwestycyjnych i utrzymania ruchu.

Takie podejście jest spójne z tym, jak rozumiemy efektywną modernizację oświetlenia. Dobre rozwiązanie nie kończy się na ograniczeniu zużycia energii. Powinno również zapewniać trwałość, bezpieczeństwo oraz stabilne parametry przez wiele lat eksploatacji.

Sprawdź jak działamy

Kolejny krok w naszym rozwoju

Dołączenie do grona kwalifikowanych dostawców ORLEN wzmacnia naszą pozycję jako partnera dla wymagających inwestycji przemysłowych.

To dla nas potwierdzenie, że kierunek, który konsekwentnie rozwijamy, ma znaczenie. Inwestujemy w kompetencje zespołu, własne produkty, zaplecze technologiczne oraz procesy pozwalające realizować projekty zgodnie ze specyficznymi potrzebami dużych organizacji.

Wpis na Listę Kwalifikowanych Dostawców ORLEN traktujemy jednocześnie jako wyróżnienie i zobowiązanie. Przed nami możliwość udziału w kolejnych projektach, w których liczy się nie tylko światło, ale także odpowiedzialność za efekt całej inwestycji.

Liczy się efekt.

W projektach przemysłowych nie wygrywa sam produkt. Liczy się cały proces: od projektu i dokumentacji, przez zgodność techniczną, aż po odpowiedzialność za efekt końcowy. Kwalifikacja ORLEN pokazuje, że jesteśmy przygotowani, aby działać właśnie na takim poziomie.

Marcin Oleszowski

Dyrektor Sprzedaży

Artykuł LUXON na liście kwalifikowanych dostawców ORLEN pochodzi z serwisu Luxon LED.

Dlatego przy wyborze oprawy nie wystarczy ocenić, czy „dobrze wygląda” w projekcie. Kształt obudowy, sposób osadzenia modułów LED, radiator, szczelność, materiał osłony i temperatura pracy wpływają na trwałość, bezpieczeństwo, serwis oraz realny efekt oświetleniowy.

Z tego artykułu dowiesz się:

• czym jest design opraw LED w ujęciu technicznym,
• dlaczego wygląd oprawy nie powinien być oceniany wyłącznie estetycznie,
• jak konstrukcja LED wpływa na temperaturę pracy,
• dlaczego chłodzenie oprawy ma znaczenie dla trwałości,
• jak materiał obudowy, dyfuzora i soczewek wpływa na bezpieczeństwo,
• jak design oprawy łączy się z optyką, IP, IK i LxBy,
• co sprawdzić w dokumentacji przed wyborem oprawy.

Czym jest design opraw LED?

Design opraw LED to nie tylko forma zewnętrzna. W profesjonalnym oświetleniu oznacza całą koncepcję konstrukcyjną produktu: od geometrii obudowy, przez optykę i radiator, po układ zasilania oraz sposób montażu.

Dobrze zaprojektowana oprawa LED powinna odpowiadać na kilka pytań:

• gdzie ma trafić światło?
• jak ograniczyć olśnienie?
• jak odprowadzić ciepło z modułów LED?
• jak zabezpieczyć zasilacz?
• jaką temperaturę pracy wytrzyma oprawa?
• jak zachowa się dyfuzor po latach eksploatacji?
• czy oprawę będzie można łatwo zamontować i serwisować?
• czy konstrukcja pasuje do warunków obiektu?

W tym sensie design oprawy jest decyzją inżynieryjną. Estetyka ma znaczenie, szczególnie w biurach, sklepach, hotelach czy showroomach, ale nie może być oddzielona od trwałości, bezpieczeństwa i funkcji.

Dlaczego wygląd oprawy to nie tylko estetyka?

To, jak wygląda oprawa, często wynika z tego, jak została zaprojektowana technicznie. Smukła obudowa może być atrakcyjna wizualnie, ale jeśli nie zapewnia odpowiedniego odprowadzania ciepła, może skracać żywotność diod i zasilacza. Z kolei masywniejsza konstrukcja może być efektem konieczności zastosowania większego radiatora, grubszej osłony, wyższej odporności mechanicznej albo szczelności IP.

Wygląd oprawy może wpływać na:

• chłodzenie modułów LED,
• temperaturę pracy zasilacza,
• trwałość komponentów,
• rozsył światła,
• poziom olśnienia,
• odporność na uderzenia,
• szczelność konstrukcji,
• łatwość czyszczenia,
• bezpieczeństwo użytkowników,
• możliwość serwisowania.

Dlatego oprawy LED nie warto oceniać tylko na podstawie zdjęcia produktu. Warto sprawdzić, czy za formą stoi funkcja.

Konstrukcja LED a odprowadzanie ciepła

Temperatura pracy to jeden z najważniejszych czynników wpływających na trwałość oprawy LED. Diody LED nie lubią przegrzania. Ciepło powstające w module LED musi zostać skutecznie odprowadzone przez płytkę, obudowę i radiator do otoczenia.

Jeżeli konstrukcja LED nie zapewnia właściwej gospodarki termicznej, może dojść do:

• szybszego spadku strumienia świetlnego,
• przesunięcia barwy światła,
• skrócenia żywotności diod,
• przegrzewania zasilacza,
• większego ryzyka awarii,
• degradacji dyfuzora lub soczewek,
• obniżenia skuteczności całej oprawy.

W praktyce oznacza to, że design oprawy LED powinien uwzględniać nie tylko efekt wizualny, ale także drogę, którą ciepło opuszcza wnętrze oprawy. Liczy się materiał, powierzchnia oddawania ciepła, użebrowanie, sposób montażu, przepływ powietrza i separacja termiczna komponentów.

Temperatura pracy – dlaczego ten parametr trzeba sprawdzić?

Temperatura pracy określa zakres warunków, w których oprawa może działać zgodnie z deklarowanymi parametrami. W karcie katalogowej może pojawić się np. zakres od -20°C do +40°C, od -35°C do +50°C albo wyższy, zależnie od konstrukcji i przeznaczenia produktu.

Ten parametr ma znaczenie szczególnie w:

• halach produkcyjnych,
• magazynach wysokiego składowania,
• chłodniach i mroźniach,
• parkingach,
• przestrzeniach zewnętrznych,
• obiektach przemysłu ciężkiego,
• strefach przy piecach i liniach technologicznych,
• pomieszczeniach technicznych,
• oprawach montowanych wysoko pod stropem.

Wysoka temperatura pracy nie wpływa wyłącznie na diody LED. Oddziałuje również na zasilacz, kondensatory, uszczelki, przewody, dyfuzor, soczewki i materiały konstrukcyjne.

Dlatego przy wyborze oprawy warto sprawdzić nie tylko deklarowany zakres temperatur, ale też to, czy konstrukcja LED została zaprojektowana z myślą o realnych warunkach obiektu.

Materiał obudowy – aluminium, stal, GRP czy tworzywo?

Materiał obudowy wpływa na odporność, trwałość i sposób pracy oprawy. Nie ma jednego najlepszego materiału do wszystkich zastosowań. Inne wymagania ma biuro, inne hala produkcyjna, inne myjnia, a jeszcze inne obiekt zewnętrzny.

W oprawach przemysłowych materiał obudowy jest często powiązany z odpornością na środowisko: pył, wodę, chemię, uderzenia, drgania i temperaturę. W oprawach biurowych lub retailowych większe znaczenie mogą mieć estetyka, komfort widzenia, niskie olśnienie i integracja z architekturą.

Design oprawy a zasilacz LED

Zasilacz LED jest jednym z elementów najbardziej wrażliwych na temperaturę. Nawet najlepszy moduł LED nie zapewni długiej i stabilnej pracy, jeśli driver będzie przegrzewał się wewnątrz obudowy.

Dlatego konstrukcja oprawy powinna uwzględniać:

• miejsce montażu zasilacza,
• separację zasilacza od modułów LED,
• przepływ ciepła w obudowie,
• jakość komponentów elektronicznych,
• zapas mocy zasilacza,
• odporność na temperaturę pracy,
• łatwość serwisowania,
• zgodność ze sterowaniem.

W praktyce źle zaprojektowana konstrukcja może powodować, że ciepło z modułów LED kumuluje się w pobliżu drivera. To zwiększa ryzyko awarii, skraca żywotność zasilacza i może wpływać na stabilność światła.

Dobry design oprawy LED zakłada więc nie tylko „ładne schowanie” elektroniki, ale jej bezpieczne i trwałe umieszczenie.

Dyfuzor, soczewki i osłony – jak wpływają na trwałość i bezpieczeństwo?

Dyfuzor, soczewki i osłony wpływają na to, jak światło opuszcza oprawę, ale też na to, jak produkt zachowuje się w czasie. Ich materiał ma znaczenie dla optyki, odporności mechanicznej, odporności chemicznej, temperatury pracy i bezpieczeństwa.

W dokumentacji warto sprawdzić:

• z jakiego materiału wykonano dyfuzor,
• czy zastosowano PC, PMMA, szkło, silikon optyczny lub inne rozwiązanie,
• jaka jest odporność mechaniczna osłony,
• czy materiał jest odporny na temperaturę,
• czy materiał nie żółknie pod wpływem czasu, UV lub ciepła,
• czy dyfuzor jest odporny na środki czyszczące,
• czy oprawa spełnia wymagania Tp(a) lub Tp(b), jeśli są istotne dla projektu,
• czy materiał wpływa na skuteczność świetlną i rozsył.

PRZYKŁAD:

PMMA może zapewniać bardzo dobrą transmisję światła, ale w niektórych zastosowaniach może mieć niższą odporność mechaniczną. Poliwęglan może być odporniejszy na uderzenia, ale może inaczej zachowywać się optycznie. Szkło hartowane dobrze sprawdza się tam, gdzie ważna jest odporność na temperaturę, chemię i czyszczenie, ale wpływa na masę oraz konstrukcję oprawy.

Design oprawy a optyka, olśnienie i kierowanie światła

Konstrukcja oprawy wpływa bezpośrednio na optykę. To, jak głęboko osadzone są diody, jak ustawione są soczewki, jaki zastosowano dyfuzor i jaka jest geometria obudowy, decyduje o tym, gdzie trafia światło.

Design oprawy może wpływać na:

• kąt świecenia,
• rozsył światła,
• równomierność oświetlenia,
• doświetlenie pionowych powierzchni,
• poziom olśnienia,
• widoczność punktów LED,
• komfort pracy,
• liczbę potrzebnych opraw,
• jakość ekspozycji produktu.

W biurach konstrukcja powinna wspierać ograniczenie olśnienia i komfort pracy przy monitorach. Z kolei w magazynach liczy się właściwe doświetlenie alejek i regałów. Dla odmiany – w retailu – prowadzenie wzroku klienta i ekspozycja produktów. A na drogach i parkingach – precyzyjne skierowanie światła na powierzchnię użytkową i ograniczenie emisji poza obszar zadania.

Dlatego oprawa o podobnym strumieniu świetlnym i mocy może działać zupełnie inaczej, jeśli ma inną konstrukcję optyczną.

Kształt oprawy a odporność na pył, wodę, chemię i uderzenia

Design oprawy LED powinien uwzględniać warunki środowiskowe. Inaczej projektuje się oprawę do biura, inaczej do chłodni, parkingu, myjni, hali produkcyjnej, clean roomu czy oświetlenia zewnętrznego.

Na odporność oprawy wpływają m.in.:

• kształt obudowy,
• rodzaj uszczelnień,
• sposób łączenia elementów,
• materiał korpusu,
• materiał dyfuzora,
• odporność na promieniowanie UV,
• odporność na środki chemiczne,
• klasa IP,
• klasa IK,
• odporność na wibracje,
• odprowadzanie wilgoci i kondensacji.

PRZYKŁAD:

Oprawa w myjni musi radzić sobie z wilgocią, wodą i chemią. Oprawa w garażu podziemnym powinna uwzględniać pył, uderzenia, spaliny i łatwość czyszczenia. Oprawa w przemyśle chemicznym wymaga odporności materiałowej, a oprawa zewnętrzna – szczelności, odporności na UV, temperaturę i wiatr.

W takich projektach design oprawy nie jest dodatkiem. Jest warunkiem trwałości.

Design a montaż, serwis i utrzymanie czystości

Dobra oprawa LED powinna być zaprojektowana nie tylko pod moment zakupu, ale też pod cały cykl życia instalacji. Montaż, serwis, czyszczenie i ewentualna wymiana komponentów wpływają na realne koszty użytkowania.

Warto sprawdzić:

• czy oprawa jest łatwa w montażu,
• czy ma przemyślany system mocowania,
• czy zasilacz jest dostępny serwisowo,
• czy oprawę można bezpiecznie otworzyć,
• czy konstrukcja ogranicza gromadzenie pyłu,
• czy powierzchnie są łatwe do czyszczenia,
• czy oprawa wymaga specjalistycznego demontażu,
• czy da się wymienić komponent bez naruszania całej instalacji,
• czy producent przewidział pracę w danym środowisku.

W dużych obiektach przemysłowych lub handlowych nawet drobna różnica w czasie montażu i serwisu może przełożyć się na znaczące koszty. Szczególnie gdy oprawy są montowane wysoko, w trudno dostępnych miejscach albo w strefach, gdzie zatrzymanie pracy oznacza przestój.

Kiedy konstrukcja oprawy ma szczególne znaczenie?

Konstrukcja LED ma znaczenie w każdym projekcie, ale są przestrzenie, w których błędy projektowe szybciej przekładają się na awarie, dyskomfort lub problemy eksploatacyjne.

Im trudniejsze środowisko, tym mniej można polegać na samych parametrach katalogowych. Trzeba sprawdzić, czy konstrukcja oprawy rzeczywiście odpowiada warunkom pracy.

Design oprawy LED a dokumentacja techniczna

Zdjęcie produktu i podstawowa karta katalogowa nie zawsze wystarczą do oceny konstrukcji. Przy większych projektach warto sprawdzić dokumentację techniczną, wyniki badań i dane projektowe.

W dokumentacji warto szukać informacji o:

• materiale obudowy,
• materiale dyfuzora i soczewek,
• temperaturze pracy,
• klasie IP,
• klasie IK,
• odporności chemicznej,
• odporności UV,
• sposobie montażu,
• dostępności zasilacza,
• certyfikatach bezpieczeństwa,
• badaniach ENEC / ENEC+,
• parametrze LxBy,
• plikach IES/LDT,
• deklarowanych warunkach pracy,
• gwarancji i jej wykluczeniach.

Dobra dokumentacja pozwala porównać oprawy nie tylko po cenie i mocy, ale po realnej przydatności do projektu.

Design oprawy LED – checklista dla projektanta i inwestora

Przed wyborem oprawy warto przejść przez kilka pytań.

Podsumowanie – kiedy klasa materiału może zadecydować o wyborze oprawy?

Design opraw LED to nie tylko estetyka. To konstrukcja, która wpływa na sposób świecenia, temperaturę pracy, trwałość komponentów, bezpieczeństwo, montaż, serwis i odporność na środowisko.

Dobrze zaprojektowana oprawa nie tylko wygląda spójnie w projekcie. Skutecznie odprowadza ciepło, chroni zasilacz, utrzymuje parametry świetlne, zapewnia komfort widzenia, ogranicza olśnienie i działa stabilnie w realnych warunkach obiektu.

Dlatego przy wyborze opraw LED warto patrzeć szerzej niż na moc, strumień i wygląd produktu. Konstrukcja LED, materiał obudowy, dyfuzor, optyka, temperatura pracy, IP, IK, LxBy i dokumentacja techniczna razem pokazują, czy oprawa będzie dobrze pracować przez lata.

W praktyce liczy się efekt. A efekt zaczyna się od konstrukcji.

Masz dodatkowe pytania?

Zapytaj naszego eksperta

Zostaw kontakt

Artykuł Design oprawy LED – jak konstrukcja wpływa na trwałość i bezpieczeństwo? pochodzi z serwisu Luxon LED.

W Europie kluczowym punktem odniesienia jest PN-EN 12193 — norma, która porządkuje wymagania dla oświetlenia boisk i hal sportowych: od doboru klasy I/II/III, przez utrzymywane natężenie (lx) i równomierność, aż po olśnienie (RG/RUG), wymagania dla TV oraz zasady siatki pomiarowej w odbiorze. Dziś porozmawiamy właśnie o niej.

Z tego artykułu dowiesz się: 

• Czym jest PN-EN 12193 i co dokładnie reguluje? 
• Jak rozumieć obszary PA i TA oraz dlaczego TA potrafi „wywrócić” odbiór? 
• Jak dobrać klasę oświetlenia I / II / III do poziomu rozgrywek, widowni i zastosowania? 
• Które parametry najczęściej decydują o zgodności z normą? 
• Jak wygląda siatka obliczeniowa i pomiarowa?
• Jakie wymagania pojawiają się przy transmisjach TV?
• Jak ograniczać światło uciążliwe (spill light) na boiskach zewnętrznych? 
• Jakie są najczęstsze błędy w projektach i modernizacjach?
• Jak spiąć normę z projektowaniem i audytem w DIALux?
• Odporność mechaniczna, czyli BallProof – standard DIN 18032-3

Czym jest PN-EN 12193 i co dokładnie reguluje?

Jeśli mamy uniknąć sytuacji „na papierze jest OK, a w użytkowaniu coś nie gra”, potrzebujemy jednego punktu odniesienia, który mówi co, gdzie i jak mierzymy. W oświetleniu sportowym tym punktem jest PN-EN 12193. To norma, która porządkuje wymagania dla obiektów wewnętrznych (hale) i zewnętrznych (boiska/stadiony), a jej główny cel jest prosty: zapewnić takie warunki świetlne, żeby gra była bezpieczna i czytelna — dla zawodników, sędziów, widowni, a w razie potrzeby również dla kamer.

Co ważne: PN-EN 12193 nie sprowadza się do pytania „ile luxów ma być na płycie?”. Norma łączy w całość parametry jakości światła, wymagania dla różnych poziomów rozgrywek oraz zasady weryfikacji (obliczenia i pomiary). Dzięki temu projekt i odbiór nie są uznaniowe — tylko oparte o jasno opisane kryteria. 

Poza polem gry: widownia i sytuacje awaryjne (często pomijane w dokumentacji)

Warto wiedzieć, że choć w praktyce PN-EN 12193 kojarzy się głównie z wymaganiami dla płyty boiska (lx, równomierność, olśnienie), to jednak należy pamiętać, że norma dotyka także dwóch obszarów, które często „uciekają” w specyfikacjach i przetargach. 

Najprościej mówiąc: 

• PA = linie boiska (gra)

• TA = PA + „margines” dookoła (bezpieczeństwo)

Kiedy TA jest wymagane?

Norma mówi wprost: „Where a total area (TA) is specified…” — czyli TA wchodzi wtedy, gdy dla danego sportu i poziomu w tabelach występuje osobno PA i TA. 

W praktyce:

• jeśli w tabeli dla dyscypliny widzimy tylko PA → sprawdzamy wymagania tylko na PA,
• jeśli widzimy PA + TA → należy spełnić wymagania na PA i dodatkowo wymagania minimalne na TA.

Zasada 75% dla TA – co to naprawdę znaczy?

W PN-EN 12193 wartości podane w tabelach dotyczą utrzymywanego oświetlenia w PA (Principal Area), czyli na właściwym polu gry. 

Jeśli dana dyscyplina ma w normie określony również TA (Total Area) – czyli obszar całkowity (PA + strefa bezpieczeństwa) – wtedy norma wprowadza jasną regułę:

• E(TA) ≥ 75% E(PA) – natężenie w TA ma stanowić co najmniej 75% natężenia w PA,

• U(TA) ≥ 75% U(PA) – równomierność w TA ma stanowić co najmniej 75% równomierności w PA. 

I tu ważna rzecz: to nie jest „poluzowanie”, które pozwala pominąć TA. TA nadal podlega ocenie – po prostu norma dopuszcza, że w strefie bezpieczeństwa oświetlenie może być nieco niższe niż na polu gry, ale nadal ma być wystarczające i możliwie równe. 

W praktyce oznacza to, że jeśli projekt „dowozi” luxy na PA, ale w TA robią się dołki (np. przy bandach, ścianach, za bramką), to podczas odbioru najczęściej wychodzi problem – mimo że „na papierze” PA wygląda dobrze.

Klasy oświetlenia I / II / III – jak je dobrać bez zgadywania?

W PN-EN 12193 „klasa oświetlenia” nie jest etykietą marketingową, tylko prostym sposobem na dopasowanie jakości oświetlenia do poziomu gry i warunków obserwacji. Im wyższy poziom rozgrywek, większa widownia i większe odległości obserwacji (z trybun, z wysokości, z dalszych sektorów), tym wyższa klasa będzie właściwa.

Dlatego przed zaprojektowaniem oświetlenia warto odpowiedzieć sobie na 3 pytania:

• Czy to ma być rekreacja/trening, czy oficjalne rozgrywki?
• Czy na obiekcie jest (lub będzie) widownia i jak daleko od pola gry?
• Czy w grę wchodzi rejestracja wideo / transmisje (choćby lokalne)?

Norma podkreśla ten kierunek wprost: im wyższy poziom gry i im dalej widz, tym wyższa klasa oświetlenia. 

Parametry, które najczęściej „wywracają” odbiór

Jak już wspominaliśmy na początku – w praktyce odbiór oświetlenia sportowego rzadko wykłada się na tym, że „brakuje opraw”. Najczęściej problem jest bardziej podstępny: średnia ilość światła wygląda dobrze, ale instalacja nie spełnia jednego z parametrów jakościowych albo nie została policzona w sposób, który da się później uczciwie porównać z pomiarem. 

Dlatego poniżej zbieramy cztery elementy, które najczęściej decydują o zgodności z PN-EN 12193: utrzymywane natężenie (lx), równomierność, olśnienie oraz jakość barwy (w tym wskaźniki istotne dla TV). To jest ta część normy, która realnie przesądza, czy instalacja przejdzie odbiór i będzie działać dobrze także po czasie.

WSKAZÓWKA (praktyka projektu i odbioru)

Jeśli chcesz uniknąć sytuacji, w której instalacja „dowiozła” wynik w dniu pomiaru, ale po kilku miesiącach zaczyna brakować światła, kluczowe jest jedno: pracujemy na wartościach utrzymywanych, a nie „na świeżo”. Dlatego już na etapie projektu warto przejść przez prostą checklistę — to ona najczęściej decyduje, czy wynik będzie stabilny w czasie i bezpieczny na odbiorze. 

Checklist (praktyka projektu):

• dobór opraw i optyki pod konkretny obiekt i dyscyplinę,
• przyjęcie maintenance factor (spadki strumienia i zabrudzenia w czasie),
• obliczenia dla wymaganych pól (PA/TA) i uzgodnionej siatki,
• weryfikacja wyniku „po czasie”, a nie tylko „na start”.

Siatka obliczeniowa i pomiarowa – jak to zrobić „zgodnie ze sztuką”?

Skoro wiemy już, które parametry najczęściej wywracają odbiór, to pojawia się kluczowe pytanie: w jakich punktach i w jaki sposób mamy je liczyć oraz mierzyć, żeby wynik z projektu dało się później porównać z wynikiem z odbioru?

I tu właśnie wchodzi PN-EN 12193 z bardzo praktyczną odpowiedzią: porządkuje siatkę obliczeniową i pomiarową oraz zasady zapisu pomiarów. Dzięki temu nie ma „uznaniowości” typu: ktoś mierzy w jednych punktach, ktoś w innych, ktoś na innej wysokości — a potem wszyscy dziwią się, że liczby się nie zgadzają. 

Poniżej zbieramy najważniejsze zasady w formie prostej procedury: najpierw siatka (gdzie mierzymy), potem protokół (co zapisujemy), a na końcu tolerancja (jak porównujemy projekt z rzeczywistością).

Zasady ogólne siatki

• siatki są zwykle prostokątne,
• natężenie liczymy/mierzymy w środkach pól siatki, 
• poziom odniesienia: 0 m dla Ehor, a 1,5 m dla Evert (domyślnie).

KROK 1: Siatka – gdzie mierzymy? 

Norma PN-EN 12193 podaje sposób szacowania maksymalnego rozstawu punktów siatki w funkcji dłuższego wymiaru obszaru referencyjnego. Wzór ma postać: p = 0,2 × 5^(log d), gdzie p to rozmiar siatki (orientacyjny maksymalny odstęp między punktami), a d to dłuższy wymiar obszaru odniesienia. Następnie liczbę punktów w kierunku dłuższym wyznacza się jako najbliższą nieparzystą liczbę całkowitą z ilorazu d/p, a w kierunku krótszym dobiera analogicznie, tak aby oczka siatki były możliwie zbliżone do proporcji 1:1.

KROK 2: Protokół – co powinno się w nim znaleźć?

Skoro siatka jest ustalona, drugi krok to protokół — bo bez niego wynik pomiaru jest „gołą liczbą” bez kontekstu. Norma wymienia elementy rekordu pomiarowego, m.in.:

• data/godzina, 
• geometria i pozycje opraw, 
• typy źródeł/układów sterowania, 
• wiek opraw, czyszczenia, 
• napięcie pracy, 
• warunki klimatyczne (na zewnątrz), 
• dane przyrządu (klasa/kalibracja).

KROK 3: Tolerancja: pomiar vs obliczenia

Na końcu zostaje porównanie: projekt (obliczenia) kontra rzeczywistość (pomiary). Norma wskazuje, że różnice między średnimi wartościami zmierzonymi i obliczonymi (po uwzględnieniu tolerancji) powinny mieścić się w ≤ 10%. 

W praktyce taki dobór punktów daje siatkę o „oczku” bliskim 1:1, dzięki czemu wyniki z obliczeń i pomiarów są porównywalne i mniej podatne na przypadkowe odchylenia.

Sport + transmisja TV: co PN-EN 12193 wymaga „ponad klasy I/II/III”

Wspominaliśmy powyżej, że nieco inne zasady obowiązują, gdy obiekt ma być filmowany – nawet lokalnie. I faktycznie – w tym przypadku sama klasa I/II/III dla dyscypliny to często za mało. 

Jeśli mamy do czynienia z transmisją – wtedy dochodzą wymagania „pod kamerę”: przede wszystkim oświetlenie pionowe, jakość barwy dla obrazu oraz kontrola migotania przy wysokich klatkażach.

Światło uciążliwe (spill light) – obowiązkowe przy boiskach zewnętrznych

Zbliżając się do końca artykułu, warto zwrócić uwagę na jeszcze jedną rzecz – na boiskach outdoor nie projektujemy tylko „dla murawy”. Trzeba też pilnować, co dzieje się ze światłem poza obiektem. Właśnie dlatego PN-EN 12193 odnosi się do ograniczania światła uciążliwego oraz do pojęcia „curfew”, czyli pory nocnej, po której wymagania dotyczące uciążliwości są ostrzejsze.

W praktyce to często decyduje o:

• skargach mieszkańców i konfliktach z otoczeniem,
• zapisach formalnych i wymaganiach administracyjnych,
• konieczności doboru optyk, ekranowania i precyzyjnego celowania opraw.

To wszystko brzmi dość „opisowo”, więc poniżej pokazujemy praktyczne liczby z normy na przykładzie piłki nożnej — bo dopiero na konkretnych wartościach widać, gdzie najczęściej pojawiają się różnice między oczekiwaniami a odbiorem.

Przykład: piłka nożna – wartości normowe vs popularne tabele branżowe

Żeby nie operować ogólnikami, weźmy na warsztat piłkę nożną — bo to najczęstszy przypadek w inwestycjach samorządowych i klubowych. Poniższe wartości pokazują, jak norma ustawia poziomy dla klas I/II/III oraz dlaczego „popularne tabelki z internetu” mogą być pomocne jako orientacja, ale nie powinny być podstawą odbioru.

WSKAZÓWKA: popularne tabele „football field lighting standard” 

W sieci często krążą tabele z poziomami rzędu 1000/1400/2000 lx dla TV. Mogą być przydatne jako skrót branżowy i punkt startu do rozmowy o poziomie obiektu, ale nie są podstawą do projektowania i odbioru. W praktyce projekt i weryfikację opieramy na PN-EN 12193, bo to ona porządkuje: utrzymywane wartości, siatkę pomiarową, podejście do olśnienia oraz wymagania pod kamery (w tym jakość barwy i migotanie).

I właśnie na tych filarach (lx, równomierność, olśnienie, jakość światła) najczęściej „rozjeżdża się” projekt z odbiorem — dlatego poniżej zbieramy typowe błędy, które widzimy na boiskach i w halach.

Najczęstsze błędy, które widzimy na obiektach sportowych

Podsumowując wszystko, co powyżej możemy zauważyć, że występuje kilka naczelnych błędów przy projektowaniu oświetlenia w obiektach sportowych: 

Skoro wiemy, gdzie najczęściej pojawiają się problemy, przejdźmy do praktycznego procesu: jak policzyć to w projekcie i jak przygotować odbiór, żeby wyniki były porównywalne.

DIALux i audyt: jak to spinamy w praktyce

Norma daje wymagania, ale to projekt i pomiary decydują, czy obiekt je realnie spełnia. Dlatego traktujemy DIALux i audyt nie jako „opcję”, tylko jako narzędzia, które spinają: założenia → obliczenia → siatkę → pomiary → protokół.

• Audyt istniejącej instalacji: pomiary na uzgodnionej siatce, protokół pomiarowy, weryfikacja vs wymagania klasy.

• Projekt w DIALux/DIALux evo: model geometrii, dobór optyk, obliczenia Ehor/Evert, równomierności, olśnienia, a dla TV — płaszczyzny i scenariusze pod kamery.

• Dokumentacja odbiorowa: porównanie obliczeń z pomiarami, wnioski i rekomendacje utrzymaniowe.

Odporność mechaniczna, czyli BallProof – standard DIN 18032-3

Na sam koniec warto wspomnieć, że jeśli mówimy o halach sportowych, oprócz parametrów świetlnych z PN-EN 12193 dochodzi jeszcze drugi wymiar wymagań: bezpieczeństwo mechaniczne opraw w warunkach gry.

W halach sportowych oprócz spełnienia wymagań PN-EN 12193 kluczowa jest też odporność opraw na uderzenia piłką (BallProof). To jednak inny obszar niż wymagania fotometryczne, dlatego omawiamy go w osobnym artykule o DIN 18032-3.

Certyfikat BallProof (DIN 18032-3) w oświetleniu hal sportowych — kompletny przewodnik Luxon LED

Zobacz, jak działa norma DIN 18032-3, jakie są klasy odporności i co warto sprawdzić przed odbiorem obiektu.

Czytam

Podsumowanie

Jeśli chcesz mieć oświetlenie sportowe, które przechodzi odbiór, działa „po czasie”, nie oślepia zawodników, dobrze współpracuje z kamerą i nie generuje konfliktów z otoczeniem, PN-EN 12193 warto traktować jako podstawę dla projektu, pomiarów i utrzymania.Jednak pamiętaj – punktem wyjścia powinna być zawsze rzetelna diagnoza stanu obecnego, czyli audyt: pomiary na uzgodnionej siatce, ocena utrzymywanych parametrów oraz weryfikacja miejsc, w których instalacja „gubi” wynik (równomierność, olśnienie, spill light). Dopiero na tej bazie sensownie dobiera się klasę, projektuje modernizację w DIALux i przygotowuje dokumentację odbiorową.

Zamów bezpłatny audyt

To pierwszy krok do zwiększenia efektywność energetycznej, poprawy warunków pracy. Dzięki niemu zyskasz projekt oświetlenia dopasowany do specyfiki Twojego obiektu, przestrzeni i potrzeb jego użytkowników.

Zostaw kontakt

Zamawiając bezpłatny audyt zyskasz::

Audyt oświetlenia

Projekt indywidualnego rozwiązania oświetleniowego

Analizę finansową inwestycji

Szacowany poziom redukcji energii elektrycznej i emisji CO2

Wypełnij formularz – skontaktujemy się w ciągu 1 h

Formularz-analiza-inwestycji/audyt

Zgody *

Wyrażam zgodę na otrzymywanie informacji handlowych od Luxon Sp. z o.o. za pośrednictwem środków komunikacji elektronicznej oraz na korzystanie z komunikacji e-mail w celach marketingowych. Polityka prywatności

Captcha

Wyślij

Jeżeli jesteś człowiekiem, zostaw to pole puste.

Artykuł PN-EN 12193 – praktyczny przewodnik po normach oświetlenia sportowego pochodzi z serwisu Luxon LED.

W praktyce niezgodności biorą się najczęściej z dwóch przyczyn:

• mylenia funkcji (droga ewakuacyjna ≠ strefa otwarta ≠ high-risk),
• oraz braku jednoznacznej metody weryfikacji (inne punkty pomiarowe, brak pomiaru luminancji znaków, brak danych o aparaturze).

Ten artykuł prowadzi przez PN-EN 1838 krok po kroku: od tego, jak norma dzieli wymagania, przez konkretne parametry dla poszczególnych stref, aż po Aneks A, czyli pomiary i protokół odbioru.

Z tego artykułu dowiesz się: 

• Jak rozumieć zakres PN-EN 1838 i jakich sytuacji dotyczy norma?
• Jakie typy oświetlenia awaryjnego rozróżnia norma i jakie są między nimi różnice?
• Jakie są wymagania dla dróg ewakuacyjnych?
• Jakie są wymagania dla stref otwartych/antypanicznych?
• Jakie są wymagania dla stref wysokiego ryzyka?
• Jakie są wymagania dla oświetlenia rezerwowego?
• Jakie są wymagania dla znaków bezpieczeństwa?
• Jak wykonać pomiary luminancji znaków i natężenia oświetlenia?
• Jak przygotować zapisy do OPZ/SIWZ i protokołu odbioru, aby uniknąć uznaniowości?

Czym jest PN-EN 1838:2013 i co dokładnie reguluje?

PN-EN 1838 określa wymagania świetlne dla oświetlenia awaryjnego oraz oświetlenia rezerwowego (standby) — czyli mówi „jakie parametry ma zapewnić instalacja w trybie awaryjnym”. To ważne rozróżnienie: norma nie zastępuje norm produktowych opraw ani wymagań dotyczących zasilania czy systemów awaryjnych. Jej rolą jest zdefiniowanie mierzalnych kryteriów: minimalnych lx, równomierności (w podejściu min/max), ograniczenia olśnienia oraz parametrów znaków bezpieczeństwa (luminancja, kontrast, czas osiągnięcia).

Skoro wiemy, czego dotyczy norma, przejdźmy do jej logiki: PN-EN 1838 nie mówi o „jednym awaryjnym”, tylko o kilku funkcjach.

Jak norma dzieli oświetlenie awaryjne (i dlaczego to decyduje o zgodności)?

W PN-EN 1838 oświetlenie awaryjne ma różne cele, dlatego wprowadza kilka kategorii. To właśnie na tym etapie pojawia się najwięcej pomyłek w projektach.

Teraz przeanalizujmy po kolei każdą tą strefę, gdyż norma szczegółowo opisuje wymagania dla każdej z nich.

Oświetlenie dróg ewakuacyjnych (Escape route lighting)

Droga ewakuacyjna w normie to nie „korytarz jako całość”, ale obszar pomiarowy. PN-EN 1838 skupia się na tym, aby użytkownik mógł bezpiecznie przemieszczać się wzdłuż drogi ewakuacyjnej, rozpoznawać przeszkody i nie był oślepiany przez oprawy.

WSKAZÓWKA:

W odbiorze dla dróg ewakuacyjnych zawsze warto raportować trzy elementy razem: E w osi, E w pasie centralnym i U′ (min/max). Sam „wynik średni” nie opisuje wymagań normy.

Kiedy droga ewakuacyjna jest zdefiniowana, często okazuje się, że obok niej występują przestrzenie, które nie mają „osi” — np. lobby, sale wielofunkcyjne, hale. Dla takich obszarów norma przewiduje oświetlenie antypaniczne.

Oświetlenie stref otwartych / antypanicznych (Open area / anti-panic)

Strefy otwarte mają zapewnić orientację w przestrzeni i ograniczyć panikę. W przeciwieństwie do dróg ewakuacyjnych nie ocenia się tu osi — ocenia się obszar na posadzce.

WSKAZÓWKA:

W strefach otwartych ryzyko „niedoszacowania” bierze się z punktowego układu opraw. Minimalne 0,5 lx może się pojawić lokalnie, ale U′ (min/max) ujawnia ciemne pola i nadmierne kontrasty.

Drogi ewakuacyjne i strefy otwarte odpowiadają na ewakuację i orientację. Jednak są obszary, w których awaria zasilania wymaga utrzymania warunków do bezpiecznego zatrzymania procesu. To jest osobna kategoria — high-risk.

Oświetlenie stref wysokiego ryzyka (High-risk task area lighting)

High-risk to strefy, w których zanika zasilanie, ale ryzyko pozostaje wysokie (proces technologiczny, stanowisko krytyczne). Oświetlenie awaryjne ma umożliwić bezpieczne zakończenie czynności.

Po high-risk norma przechodzi do standby lighting. To ważne, bo w projektach często miesza się „awaryjne do ewakuacji” z „rezerwowym do kontynuacji pracy”.

Oświetlenie rezerwowe (Standby lighting)

Standby lighting służy albo do kontynuacji czynności, albo do kontrolowanego zakończenia procesów — zależnie od tego, jaki poziom jest zapewniony.

Kluczowe zasady:

• jeśli standby ma pełnić funkcję ewakuacyjną, musi spełniać wymagania jak dla escape route/open area/high-risk (zależnie od funkcji),
• jeżeli standby jest niższe niż minimalny poziom oświetlenia normalnego, to jego rolą jest kontrolowane zakończenie, a nie „normalna praca”.

Po wymaganiach dla przestrzeni norma przechodzi do znaków bezpieczeństwa — i tu bardzo często pojawia się luka w projektach, bo znaki mają własne wymagania luminancji, kontrastu i czasu działania.

Znaki bezpieczeństwa (Safety signs)

Znaki bezpieczeństwa muszą pozostać czytelne w trybie awaryjnym. Norma definiuje wymagania fotometryczne: luminancję, jednolitość, kontrast oraz czas osiągnięcia parametrów.

Luminancja, jednolitość, kontrast i czasy działania

Zasięg widoczności znaku – wzór

l = z × h

• z = 100 (znaki oświetlane zewnętrznie)
• z = 200 (znaki podświetlane wewnętrznie)

PRZYKŁAD: 
h = 0,15 m → l = 15 m (zewn.), l = 30 m (wewn.).

Pomiary i odbiór wg Aneksu A: metoda, aparatura, protokół

Aneks A określa, jak mierzyć luminancję znaków oraz jakie wymagania musi spełniać aparatura.

Pomiary luminancji znaków

• pomiar prostopadle do znaku,
• standardowe pole pomiarowe: Ø 10 mm,
• nie uwzględnia się 10 mm obramowania tła,
• kontrast: pomiary 15 mm po obu stronach granicy barw,
• małe elementy: zmniejszenie pola pomiarowego proporcjonalnie,
• małe znaki (< 100 mm): pole i ramka mogą być mniejsze, ale nie poniżej 10% krótszego boku.

Aparatura

• luksomierz: korekcja V(λ) + kosinus,
• luminancjometr: korekcja V(λ),
• błąd przyrządu: ≤ 10%,
• wysokość pomiaru natężenia: do 20 mm nad posadzką.

Po Aneksie A norma zostawia czytelnika z jasnym wnioskiem: zgodność z PN-EN 1838 nie jest „umowna” — da się ją policzyć i zmierzyć. Na końcu warto zatem zebrać typowe błędy i checklistę do dokumentacji.

Najczęstsze błędy i checklista do projektu/odbioru

Jak PN-EN 1838 łączy się z polskimi przepisami?

PN-EN 1838 określa wymagania oświetleniowe, ale nie jest jedynym dokumentem, który należy uwzględnić przy projektowaniu awaryjnego oświetlenia ewakuacyjnego. W Polsce obowiązek jego zastosowania i minimalny czas działania wynikają również z Warunków Technicznych, w szczególności z § 181 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. System jest także urządzeniem przeciwpożarowym w rozumieniu przepisów MSWiA dotyczących ochrony przeciwpożarowej budynków.

W praktyce oznacza to, że projekt należy analizować łącznie z wymaganiami dla danego obiektu oraz uzgadniać w zakresie wymaganym przepisami ochrony przeciwpożarowej. Oprawy przeznaczone do oświetlenia awaryjnego powinny posiadać wymagane dokumenty dopuszczające je do użytkowania, w tym ważne świadectwo dopuszczenia CNBOP-PIB, jeżeli dany wyrób podlega temu obowiązkowi. Samo spełnienie wartości fotometrycznych z PN-EN 1838 nie przesądza więc jeszcze o zgodności całego systemu.

Podsumowanie

Podsumowując – PN-EN 1838 opisuje oświetlenie awaryjne jako zestaw mierzalnych wymagań zależnych od funkcji: drogi ewakuacyjne, strefy otwarte, high-risk, znaki bezpieczeństwa i standby. Zgodność wymaga nie tylko „liczby luxów”, ale także kontroli kontrastów (min/max), ograniczenia olśnienia oraz potwierdzenia czytelności znaków przez luminancję i kontrast. Warto pamiętać również o aneksie A, który domyka temat pomiarowo: wskazuje metodę i wymagania dla aparatury, dzięki czemu odbiór może być jednoznaczny.

Zamów bezpłatny audyt

To pierwszy krok do zwiększenia efektywność energetycznej, poprawy warunków pracy. Dzięki niemu zyskasz projekt oświetlenia dopasowany do specyfiki Twojego obiektu, przestrzeni i potrzeb jego użytkowników.

Zostaw kontakt

Zamawiając bezpłatny audyt zyskasz::

Audyt oświetlenia

Projekt indywidualnego rozwiązania oświetleniowego

Analizę finansową inwestycji

Szacowany poziom redukcji energii elektrycznej i emisji CO2

Wypełnij formularz – skontaktujemy się w ciągu 1 h

Formularz-analiza-inwestycji/audyt

Zgody *

Wyrażam zgodę na otrzymywanie informacji handlowych od Luxon Sp. z o.o. za pośrednictwem środków komunikacji elektronicznej oraz na korzystanie z komunikacji e-mail w celach marketingowych. Polityka prywatności

Captcha

Wyślij

Jeżeli jesteś człowiekiem, zostaw to pole puste.

Artykuł PN-EN 1838:2013 – praktyczny przewodnik po normach oświetlenia awaryjnego pochodzi z serwisu Luxon LED.

W poniższym opracowaniu znajdziesz odpowiedzi na pytania:

• Co oznacza system BMS?
• Jakie są rodzaje wzajemnej komunikacji?
• System automatyki budynkowej a BMS – co je różni?
• Jakie są korzyści i zadania Building Management System?

BMS – co to jest?

Czym zatem jest wspomniany system BMS? Z definicji jest to system zarządzania systemami. Jest on niczym innym jak nadrzędnym rozwiązaniem integrującym rozproszone elementy automatyki przemysłowej (budynkowej) w jedną całość. Nowoczesne systemy BMS pozwalają monitorować, archiwizować oraz sterować zintegrowanymi układami. Zyski płynące  z zastosowania Building Management System nie zawsze są oczywiste, jednak korzystne praktycznie dla każdego przedsiębiorcy.

Priorytetami systemów BMS są wszystkie główne zadania istniejących podsystemów oraz szereg podrzędnych. Są nimi między innymi:

• monitorowanie oraz informowanie o nieprawidłowościach,
• rejestrowanie parametrów poszczególnych urządzeń,
• zbieranie oraz archiwizowanie parametrów pracujących systemów,
• sterownie oraz nadrzędne zarządzanie wszystkimi zintegrowanymi podsystemami.

Building Management System – rodzaje wzajemnej komunikacji

Jednym z najistotniejszych elementów systemów BMS jest możliwość ich integracji z wieloma komponentami sterowania. Dzięki temu będą one pracować w ramach zintegrowanego systemu. Przykładowe z nich to:

• BACnet – standardowy system kontroli systemów automatyki przemysłowej,
• KNX – system sterowania systemami automatyki budynkowej,
• DALI – cyfrowy system odpowiadający za sterowanie oświetleniem.

Obecnie BMS spotkany jest nie tylko w obiektach przemysłowych, ale stanowi integralną część obiektów takich jak m.in.: centra handlowe, placówki oświaty oraz obiekty użyteczności publicznej czy szpitale, hotele, lotniska, a nawet używany jest w domach jednorodzinnych. Stosowany jest w celu zapewnienia bezpieczeństwa w kontekście oświetlenia, ogrzewania oraz innych niezbędnych funkcji, jakie spełniać powinien nowoczesny obiekt. Budynek zaopatrzony w Building Management System, często nazywany jest także jako budynek inteligentny, w którym realizowana jest komunikacja pomiędzy poszczególnymi urządzeniami pracującymi w instalacji.

System automatyki budynkowej a BMS

Obecnie każdy obiekt, ten istniejący jak i nowopowstały, posiada elementy automatyki budynkowej. Zaliczamy do nich między innymi:

• automatyczne sterowanie wentylacją,
• pomiar parametrów napięcia sieciowego,
• zautomatyzowane systemy kompensacji mocy biernej,
• układy kontroli dostępu, alarmy i inne zabezpieczenia,
• rozwiązania telewizji przemysłowej CCTV,
• system zarządzania układem akumulatorów oraz ich ładowania, dotyczy to magazynów energii i rozwiązań w samochodach elektrycznych,
• podsystemy poprawiające optymalizację zużycia energii,
• systemy ogrzewania, automatycznych rolet.

Natomiast wymienionych powyżej systemów nie można nazwać BMS (building management system), są one niezintegrowanymi ze sobą komponentami obiektu przemysłowego. Ich wykorzystanie przynosi przedsiębiorstwom znaczne korzyści oraz oszczędności. Wiele z nich wyposażonych jest szereg czujników, które zapewniają bezpieczeństwo pracy i elastyczność systemu, podnoszą bezawaryjność, a także pozwalają na monitoring oraz zdalną kontrolę urządzeń i instalacji. Natomiast posiadają jedną istotną wadę, czyli brak możliwości centralnej kontroli oraz wyciągania wniosków z ich pracy, oraz powiązań pomiędzy poszczególnymi elementami. Generuje to dodatkowe koszty związane z częstymi inspekcjami, a także zmusza do ciągłego nadzoru nad poprawnością realizowanych funkcji.

Korzyści ze stosowania systemu BMS

Niepodważalne są korzyści płynące z automatyzacji nawet drobnych procesów w obrębie przedsiębiorstwa. Każdy system zarządzania budynkiem, czy nawet jego częścią wpływa na poprawę komfortu użytkowania obiektu. Klasyczne systemy oferujące podstawowe funkcje sterowania oraz zdalną kontrolę nad układami automatyki są już poniekąd standardowym wyposażeniem nowoczesnego miejsca pracy. Jakie są zaletystosowania BMS ?

Obecnie jesteśmy świadkami, jak w dynamiczny sposób rozwijają się systemy BMS pracujące w budynkach inteligentnych. Oprócz tego, że mierzone są parametry poszczególnych urządzeń, nowoczesne systemy BMS poszukują zależności pomiędzy komponentami poszczególnych systemów, aby je następnie zoptymalizować. Przekłada się to na kolejne oszczędności, w tym efektywne wykorzystanie czasu pracy osób odpowiedzialnych za utrzymanie infrastruktury budynków, jak i mniejsze zużycie energii elektrycznej oraz cieplnej w obiektach.

Korzyścią wynikającą z implementacji systemu zarządzania budynkiem z całą pewnością jest monitorowanie, jak i prognozowanie zużycia zasobów budynku. Obserwacjami oraz analizą objęte mogą być instalacje takie jak ogrzewanie, oświetlenie czy wentylacja i klimatyzacja, w których czynnikami są m.in. woda, prąd, ścieki, sprężone powietrze, gazy techniczne. Ponadto działanie niektórych z nich można uzależnić od aktualnej pogody. Możliwe jest definiowanie harmonogramów, a także scenariuszy pracy danych instalacji oraz jej poszczególnych elementów.

Czy BMS sprawdzi się w Twoim obiekcie? Skontaktuj się z nami – odpowiemy na wszystkie pytania i rozwiejemy wątpliwości.

Dowiedz się także na co zwrócić uwagę przy projektowaniu oświetlenia.

Należy pamiętać również o zalecie BMS, jaką jest elastyczność systemu oraz możliwość rekonfiguracji. Dzięki temu działanie poszczególnych jego elementów może być dopasowane do zmieniającego się otoczenia przemysłowego.

Masz dodatkowe pytania? Zapytaj naszego eksperta

Zostaw swoje dane kontaktowe, a oddzwonimy do Ciebie w ciągu 1 godziny.

Chcę zadać pytanie

Artykuł Czym jest BMS? pochodzi z serwisu Luxon LED.

Dlatego przy wyborze opraw LED nie warto analizować wyłącznie mocy, strumienia świetlnego, skuteczności lm/W, IP czy IK. W niektórych przestrzeniach równie ważna jest odporność termiczna LED, materiał dyfuzora oraz jego klasyfikacja pod kątem zachowania w warunkach pożaru.

Z tego artykułu dowiesz się:

• czym są klasy Tp(a) i Tp(b),
• czym różni się Tp(a) od Tp(b),
• dlaczego materiał dyfuzora lub klosza ma znaczenie,
• kiedy odporność termiczna LED powinna być analizowana szczególnie dokładnie,
• jak klasy Tp(a) i Tp(b) łączą się z IP, IK, optyką i temperaturą pracy,
• co sprawdzić w dokumentacji oprawy.

Co oznaczają klasy Tp(a) i Tp(b)?

Klasy Tp(a) i Tp(b) dotyczą materiałów termoplastycznych, czyli takich, które pod wpływem temperatury mogą mięknąć, odkształcać się lub zmieniać swoje właściwości. W oprawach LED materiały te mogą być stosowane m.in. w dyfuzorach, kloszach, soczewkach lub innych elementach osłonowych.

Oznaczenia Tp(a) i Tp(b) pomagają określić, jak dany materiał zachowuje się w kontakcie z wysoką temperaturą lub płomieniem.

Najprościej:

W praktyce projektowej klasy Tp(a) i Tp(b) mają znaczenie przede wszystkim tam, gdzie oprawa jest częścią sufitu, znajduje się w przestrzeni publicznej, na drodze ewakuacyjnej albo w obiekcie o podwyższonych wymaganiach bezpieczeństwa.

Dlaczego materiał dyfuzora lub klosza ma znaczenie?

W oprawie LED dyfuzor lub klosz nie jest tylko elementem estetycznym. To część konstrukcji, która wpływa na:

• rozsył światła,
• komfort widzenia,
• ograniczenie olśnienia,
• odporność mechaniczną,
• odporność chemiczną,
• łatwość czyszczenia,
• trwałość oprawy,
• bezpieczeństwo pożarowe,
• odporność termiczną LED.

Materiał osłony może zachowywać się zupełnie inaczej w zależności od warunków pracy. Innych właściwości potrzeba w biurze, innych w szkole, innych w clean roomie, a jeszcze innych w hali produkcyjnej, chłodni, myjni, laboratorium czy strefie o podwyższonej temperaturze.

Dlatego przy wyborze oprawy warto sprawdzić nie tylko, czy dyfuzor jest wykonany z PC, PMMA, PS lub szkła, ale również jakie ma właściwości użytkowe i bezpieczeństwa.

Tp(a) a Tp(b) – jaka jest różnica w praktyce?

Różnica między Tp(a) i Tp(b) dotyczy przede wszystkim zachowania materiału pod wpływem ognia i wysokiej temperatury.

W uproszczeniu można powiedzieć, że Tp(a) jest bezpieczniejszym wyborem tam, gdzie oprawa pracuje w strefie istotnej dla bezpieczeństwa budynku. Tp(b) może być rozwiązaniem wystarczającym w mniej wymagających pomieszczeniach, ale nie powinno być traktowane automatycznie jako zamiennik Tp(a).

Decyzja powinna wynikać z funkcji przestrzeni, wymagań formalnych, projektu budowlanego, zaleceń rzeczoznawcy oraz dokumentacji oprawy.

Czy każda oprawa LED musi mieć określoną klasę Tp?

Nie każda oprawa LED wymaga takiej samej analizy klas Tp(a) i Tp(b). Ten parametr jest szczególnie istotny wtedy, gdy w oprawie zastosowano materiał termoplastyczny w osłonie, dyfuzorze, kloszu lub elemencie optycznym, a sama oprawa znajduje się w miejscu objętym wymaganiami bezpieczeństwa pożarowego.

Warto zwrócić uwagę na klasy Tp(a) i Tp(b), gdy:

• inwestycja wymaga odbioru pod kątem bezpieczeństwa pożarowego.
• oprawy są montowane w sufitach podwieszanych,
• oprawy znajdują się na drogach ewakuacyjnych,
• projekt dotyczy obiektu publicznego,
• oprawy pracują w korytarzach, holach lub ciągach komunikacyjnych,
• w budynku obowiązują szczególne wymagania przeciwpożarowe,
• oprawa ma dużą powierzchnię dyfuzora,
• projekt obejmuje panele LED lub oprawy wpuszczane,
• stosowane są materiały termoplastyczne,

W przypadku części opraw technicznych, przemysłowych lub zewnętrznych większe znaczenie mogą mieć inne parametry, np. IP, IK, odporność chemiczna, odporność mechaniczna, temperatura pracy lub materiał korpusu. Nie oznacza to jednak, że materiał dyfuzora można pominąć.

Gdzie szczególnie warto sprawdzić Tp(a) i Tp(b)?

Diody LED bardzo szybko reagują na zmiany prądu. Jeśli prąd doprowadzany do modułu LED nie jest stabilny, zmiany te mogą natychmiast przełożyć się na wahania jasności.

Migotanie LED może wynikać z kilku przyczyn:

• niskiej jakości zasilacza,
• słabej filtracji napięcia,
• uproszczonej konstrukcji drivera,
• tętnień prądu wyjściowego,
• niekompatybilnego ściemniacza,
• sterowania PWM o zbyt niskiej częstotliwości,
• zakłóceń w instalacji elektrycznej,
• spadków napięcia w sieci,
• starzenia się komponentów zasilacza,
• przegrzewania drivera,
• błędów montażowych lub luźnych połączeń.

Gdzie szczególnie warto sprawdzić Tp(a) i Tp(b)?

Klasy Tp(a) i Tp(b) warto sprawdzić szczególnie w przestrzeniach, w których materiał oprawy może mieć wpływ na bezpieczeństwo użytkowników, ewakuację lub zachowanie sufitu w warunkach pożaru.

Największą uwagę warto zachować tam, gdzie oprawa jest zintegrowana z sufitem i ma dużą powierzchnię wykonaną z tworzywa. W takich przypadkach materiał osłony nie jest detalem technicznym, ale częścią całego systemu bezpieczeństwa i użytkowania obiektu.

Tp(a), Tp(b) i odporność termiczna LED

Odporność termiczna LED to pojęcie szersze niż sama klasyfikacja Tp(a) i Tp(b). Dotyczy tego, jak cała oprawa oraz jej komponenty znoszą podwyższoną temperaturę, awarie termiczne, pracę w trudnych warunkach i długotrwałą eksploatację.

Na odporność termiczną LED wpływają m.in.:

• materiał dyfuzora,
• materiał soczewek,
• konstrukcja obudowy,
• odprowadzanie ciepła,
• jakość zasilacza,
• temperatura pracy oprawy,
• sposób montażu,
• wentylacja przestrzeni,
• odporność komponentów elektronicznych,
• właściwości tworzyw sztucznych.

Klasy Tp(a) i Tp(b) nie zastępują informacji o temperaturze pracy oprawy. Oprawa może mieć określony zakres temperatur pracy, np. od -20°C do +40°C albo do +50°C, ale nadal trzeba sprawdzić materiał dyfuzora, jeśli projekt wymaga oceny bezpieczeństwa pożarowego lub odporności termicznej elementów osłonowych.

Innymi słowy:

temperatura pracy mówi, w jakich warunkach oprawa może działać, a klasy Tp(a) i Tp(b) pomagają ocenić zachowanie materiału osłony w warunkach oddziaływania ognia lub wysokiej temperatury.

Tp(a), Tp(b), IP i IK – dlaczego trzeba analizować je razem?

Wybór oprawy LED nie powinien opierać się na jednym parametrze. Klasy Tp(a) i Tp(b) są ważne, ale nie mówią wszystkiego o odporności oprawy.

Dlatego w projektach technicznych warto analizować je razem z innymi parametrami:

Przykład:

Oprawa może mieć wysokie IP, ale jeśli jej dyfuzor nie spełnia wymagań dla konkretnej strefy budynku, sam stopień szczelności nie wystarczy. Podobnie wysoka odporność mechaniczna IK nie mówi, jak materiał zachowa się w kontakcie z ogniem.

Poliwęglan, PMMA czy szkło hartowane – co sprawdzić w dokumentacji?

Materiał dyfuzora wpływa na kilka obszarów jednocześnie: bezpieczeństwo, trwałość, optykę i efektywność świetlną. Dlatego nie ma jednego materiału najlepszego do wszystkiego.

Poliwęglan

Poliwęglan, czyli PC, jest często stosowany tam, gdzie ważna jest odporność mechaniczna i bezpieczeństwo. Może dobrze sprawdzić się w szkołach, halach, obiektach publicznych i przestrzeniach, w których istnieje ryzyko uderzeń lub uszkodzeń.

Warto sprawdzić:

• klasę Tp,
• odporność mechaniczną IK,
• odporność na UV,
• odporność chemiczną,
• grubość dyfuzora,
• wpływ na transmisję światła.

PMMA

PMMA, czyli akryl, często zapewnia bardzo dobrą przepuszczalność światła i stabilność wizualną, ale może mieć niższą odporność mechaniczną niż poliwęglan. Sprawdza się tam, gdzie liczy się jakość optyczna, ale trzeba zweryfikować jego przydatność do warunków pracy.

Warto sprawdzić:

• klasę palności,
• odporność na uderzenia,
• odporność na chemię,
• ryzyko pękania,
• zachowanie przy wysokiej temperaturze.

Szkło hartowane

Szkło hartowane może być dobrym rozwiązaniem w miejscach, gdzie znaczenie ma odporność na temperaturę, łatwość czyszczenia, chemia lub stabilność materiału. Często pojawia się w oprawach przemysłowych, technicznych lub do trudniejszych warunków.

Warto sprawdzić:

• odporność na uderzenia,
• sposób mocowania,
• szczelność oprawy,
• bezpieczeństwo przy uszkodzeniu,
• odporność na środki czyszczące,
• wpływ na masę oprawy.

Wybór materiału powinien wynikać z warunków pracy. Innego dyfuzora potrzebuje panel LED w biurze, innego oprawa w clean roomie, innego oprawa w hali produkcyjnej, a jeszcze innego oprawa przy wysokiej temperaturze.

Czy wyższa klasa bezpieczeństwa zawsze oznacza lepszą oprawę?

Nie zawsze. Wyższy poziom bezpieczeństwa materiału jest istotny w wymagających strefach, ale dobór oprawy powinien uwzględniać cały projekt.

Materiał o lepszej odporności ogniowej lub termicznej może różnić się od innych materiałów pod względem:

• przepuszczalności światła,
• rozpraszania,
• efektywności świetlnej oprawy,
• kąta rozsyłu,
• odporności mechanicznej,
• odporności chemicznej,
• ceny,
• masy,
• możliwości zastosowania w konkretnej konstrukcji.

Dlatego wybór między Tp(a) i Tp(b) nie powinien być automatyczny. W strefach ewakuacyjnych lub wymagających większego bezpieczeństwa naturalnym wyborem może być Tp(a). W innych pomieszczeniach projektant może analizować także efektywność, rozstaw opraw, koszty i wymagania funkcjonalne.

Kluczowe pytanie brzmi: jakie wymagania ma konkretna przestrzeń?

Klasy Tp(a) i Tp(b) a projekt oświetlenia

Klasy Tp(a) i Tp(b) powinny być analizowane już na etapie projektu, a nie dopiero podczas odbioru albo zamiany produktu.

W praktyce wpływają na:

• dobór konkretnej oprawy,
• akceptację materiału przez projektanta i rzeczoznawcę,
• zgodność z wymaganiami budynku,
• rozmieszczenie opraw,
• możliwość stosowania paneli w suficie,
• koszty inwestycyjne,
• przyszłą eksploatację i serwis.

W projektach komercyjnych warto szczególnie uważać na zamienniki. Dwie oprawy mogą wyglądać podobnie i mieć zbliżoną moc, strumień, CCT oraz IP, ale różnić się materiałem dyfuzora i dokumentacją palności. Taka różnica może być kluczowa w odbiorze technicznym.

Co sprawdzić w karcie katalogowej i dokumentacji?

Informacja o klasach Tp(a) i Tp(b) może pojawić się w karcie katalogowej, deklaracji producenta, raporcie z badań, dokumentacji technicznej materiału lub certyfikacie.

Przy analizie dokumentacji warto sprawdzić:

• czy oprawa ma wskazaną klasę Tp(a) lub Tp(b),
• czy klasyfikacja dotyczy całej oprawy czy tylko materiału dyfuzora,
• z jakiego materiału wykonano dyfuzor lub klosz,
• jaką grubość ma materiał,
• czy dostępny jest raport z badań palności,
• czy podano normę lub metodę badawczą,
• czy oprawa ma badanie glow wire,
• czy podano klasę UL 94,
• jaka jest maksymalna temperatura pracy oprawy,
• czy materiał jest odporny na UV, chemię i czyszczenie,
• czy produkt spełnia wymagania dla konkretnej strefy budynku.

W przypadku projektów o podwyższonych wymaganiach nie warto opierać się wyłącznie na opisie marketingowym. Potrzebne są konkretne dane techniczne i dokumenty, które można zweryfikować.

Klasy Tp(a) i Tp(b) – checklista dla projektanta i inwestora

Podsumowanie – kiedy klasa materiału może zadecydować o wyborze oprawy?

Klasy Tp(a) i Tp(b) pomagają ocenić, jak materiał dyfuzora, klosza lub osłony oprawy LED zachowuje się pod wpływem wysokiej temperatury i ognia. To szczególnie ważne w budynkach publicznych, ciągach komunikacyjnych, drogach ewakuacyjnych, szkołach, biurach, hotelach, galeriach handlowych i przestrzeniach wymagających kontroli bezpieczeństwa pożarowego.

Tp(a) oznacza wyższy poziom bezpieczeństwa materiału i zwykle będzie właściwym kierunkiem w strefach o podwyższonych wymaganiach. Tp(b) może być dopuszczalne w określonych zastosowaniach, ale wymaga świadomego sprawdzenia ograniczeń, dokumentacji i warunków montażu.

Odporność termiczna LED to nie tylko kwestia temperatury pracy oprawy. To także materiał dyfuzora, zachowanie tworzywa, jakość komponentów, dokumentacja badań oraz dopasowanie oprawy do konkretnej przestrzeni.

Dlatego przy wyborze opraw LED warto pytać nie tylko: „ile lumenów?” i „jakie IP?”, ale także: z jakiego materiału wykonano osłonę i czy ten materiał spełnia wymagania danej strefy budynku?

Masz dodatkowe pytania?

Zapytaj naszego eksperta

Zostaw kontakt

Artykuł Klasy Tp(a) i Tp(b) – co oznaczają i kiedy zwrócić na nie uwagę? pochodzi z serwisu Luxon LED.

Dlatego przy wyborze opraw LED nie warto analizować wyłącznie mocy, strumienia świetlnego, skuteczności lm/W czy CRI. W dużych instalacjach biurowych, przemysłowych, edukacyjnych i komercyjnych znaczenie ma także stabilność światła, jakość zasilacza, sposób sterowania oraz parametry opisujące migotanie LED, takie jak Pst, SVM, percent flicker czy flicker index.

Z tego artykułu dowiesz się:

• czym jest flicker i migotanie LED,
• dlaczego migotanie światła nie zawsze jest widoczne,
• jak flicker może wpływać na zdrowie i komfort pracy,
• jak wykryć migotanie światła w praktyce,
• dlaczego zasilacz LED ma kluczowe znaczenie,
• jak sterowanie i ściemnianie mogą wpływać na migotanie,
• co sprawdzić przy wyborze opraw LED,
• jak ograniczyć ryzyko migotania w projekcie oświetleniowym.

Co to jest flicker?

Flicker to szybka, powtarzalna zmiana jasności źródła światła w czasie. W szerszym, technicznym ujęciu mówi się o czasowej modulacji światła, czyli Temporal Light Modulation. Jej skutkiem mogą być chwilowe artefakty świetlne, określane jako Temporal Light Artifacts.

W praktyce użytkownik może zauważyć:

• widoczne migotanie światła,
• efekt stroboskopowy,
• „klatkowanie” ruchu,
• pasy widoczne w kamerze,
• wrażenie niestabilnego światła,
• szybsze zmęczenie wzroku,
• dyskomfort przy pracy pod danym oświetleniem.

Nie każde migotanie jest tak samo intensywne i nie każde jest łatwe do wychwycenia. Problem polega na tym, że brak widocznego migotania nie zawsze oznacza brak wpływu na użytkownika. Światło może wydawać się stabilne, a mimo to jego strumień może pulsować w sposób rejestrowany przez układ wzrokowy i nerwowy.

Migotanie widoczne i niewidoczne – czym się różnią?

Migotanie widoczne to takie, które użytkownik świadomie zauważa jako niestabilność światła. Najczęściej dotyczy niższych częstotliwości i może powodować natychmiastowy dyskomfort, irytację lub trudność w koncentracji.

Migotanie niewidoczne jest trudniejsze do oceny. W tym przypadku światło może wyglądać na stabilne, ale jego strumień nadal się zmienia. Taki flicker może być wykryty przez urządzenia pomiarowe, kamerę lub układ wzrokowy, mimo że człowiek nie widzi klasycznego „mrugania”.

W praktyce można wyróżnić trzy zjawiska:

Szczególnie ważny w przemyśle jest efekt stroboskopowy. W przestrzeniach, gdzie pracują maszyny, wentylatory, narzędzia obrotowe lub linie produkcyjne, migotanie LED może wpływać nie tylko na komfort, ale też na bezpieczeństwo pracy.

Zdrowie a migotanie – dlaczego flicker może być szkodliwy?

Temat zdrowia i migotania światła jest jednym z powodów, dla których flicker powinien być traktowany jako parametr jakości oświetlenia, a nie techniczny szczegół w dokumentacji.

Zbyt wysoki poziom migotania może wiązać się z takimi objawami jak:

• zmęczenie wzroku,
• suchość i pieczenie oczu,
• ból głowy,
• migreny,
• niewyraźne widzenie,
• spadek komfortu pracy,
• trudność w koncentracji,
• zawroty głowy,
• pogorszenie wykonywania zadań wzrokowych,
• ryzyko napadów u osób z epilepsją fotoczułą.

Nie oznacza to, że każda oprawa LED jest problemem. Dobrze zaprojektowane oprawy, wyposażone w wysokiej jakości zasilacz i odpowiednio dobrane sterowanie, mogą mieć bardzo niski poziom migotania. Ryzyko rośnie przede wszystkim wtedy, gdy stosowane są produkty o słabej filtracji, niskiej jakości driverach, źle dobranym ściemnianiu albo instalacji podatnej na zakłócenia.

Kto jest szczególnie wrażliwy na migotanie LED?

Na flicker mogą reagować wszyscy użytkownicy, ale część osób jest bardziej narażona na dyskomfort lub objawy zdrowotne.

Do grup szczególnie wrażliwych należą:

• osoby z migreną,
• osoby z fotofobią,
• osoby z epilepsją fotoczułą,
• dzieci i młodzież,
• osoby wykonujące pracę wzrokową przez wiele godzin,
• pracownicy biurowi,
• operatorzy maszyn,
• osoby pracujące przy monitorach,
• osoby neuroatypowe, w tym część osób w spektrum autyzmu,
• użytkownicy przestrzeni edukacyjnych i medycznych.

W biurach, szkołach, laboratoriach, placówkach medycznych i strefach kontroli jakości stabilność światła ma szczególne znaczenie. Użytkownicy długo przebywają w jednej przestrzeni, wykonują zadania wymagające koncentracji i często pracują przy detalach, dokumentach lub ekranach.

Skąd bierze się migotanie LED?

Diody LED bardzo szybko reagują na zmiany prądu. Jeśli prąd doprowadzany do modułu LED nie jest stabilny, zmiany te mogą natychmiast przełożyć się na wahania jasności.

Migotanie LED może wynikać z kilku przyczyn:

• błędów montażowych lub luźnych połączeń.
• niskiej jakości zasilacza,
• słabej filtracji napięcia,
• uproszczonej konstrukcji drivera,
• tętnień prądu wyjściowego,
• niekompatybilnego ściemniacza,
• sterowania PWM o zbyt niskiej częstotliwości,
• zakłóceń w instalacji elektrycznej,
• spadków napięcia w sieci,
• starzenia się komponentów zasilacza,
• przegrzewania drivera,

W praktyce kluczowy jest zasilacz LED. To on odpowiada za przekształcenie napięcia z sieci i stabilizację prądu zasilającego diody. Wysokiej jakości driver ogranicza tętnienia i pomaga zapewnić stabilne światło. Tani lub źle dobrany zasilacz może natomiast generować widoczny albo niewidoczny flicker.

Zasilacz LED a flicker – dlaczego driver ma tak duże znaczenie?

Zasilacz LED jest jednym z najważniejszych elementów wpływających na migotanie światła. Diody LED wymagają stabilnego prądu stałego, a sieć zasilająca dostarcza prąd przemienny. Tak więc,jJeśli driver nie wygładzi odpowiednio tętnień, część zmian prądu może pojawić się w strumieniu świetlnym.

W tańszych rozwiązaniach stosuje się uproszczone układy zasilania, które nie zawsze skutecznie filtrują składową przemienną. W bardziej zaawansowanych oprawach stosuje się lepsze układy stabilizacji, filtry, komponenty o wyższej trwałości i rozwiązania ograniczające migotanie.

Ważne jest też starzenie zasilacza. Trzeba wiedzieć, że nawet oprawa, która na początku pracuje stabilnie, może po latach zacząć migotać, jeśli elementy filtrujące tracą swoje właściwości. Ryzyko rośnie szczególnie tam, gdzie zasilacz pracuje w wysokiej temperaturze lub w trudnych warunkach eksploatacyjnych.

Dlatego przy wyborze opraw LED warto pytać nie tylko o moc, strumień i skuteczność, ale także o:

• jakość drivera,
• raporty pomiarowe,
• parametry flickera,
• zachowanie przy ściemnianiu,
• zakres temperatur pracy zasilacza,
• warunki gwarancji,
• stabilność parametrów w czasie.

Jak sterowanie i ściemnianie wpływają na migotanie światła?

Flicker może pojawić się nie tylko przez samą oprawę, ale też przez sposób sterowania oświetleniem. Szczególnie dotyczy to instalacji ze ściemnianiem.

TakipProblem może wystąpić, gdy:

• ściemniacz nie jest kompatybilny z oprawą LED,
• driver nie pracuje stabilnie przy niskim poziomie wysterowania,
• system sterowania generuje zakłócenia,
• przewody sterujące są prowadzone nieprawidłowo,
• zastosowano zbyt niską częstotliwość PWM,
• oprawa dobrze działa przy 100% mocy, ale migocze przy 20-30%.

Dlatego w projektach ze sterowaniem nie wystarczy sprawdzić, czy oprawa „obsługuje ściemnianie”. Trzeba zweryfikować, jak zachowuje się w pełnym zakresie pracy.

Szczególnie ważne jest to w:

• biurach,
• salach konferencyjnych,
• szkołach,
• laboratoriach,
• halach ze sterowaniem strefowym,
• magazynach z czujnikami ruchu,
• przestrzeniach z kamerami,
• studiach nagraniowych,
• obiektach sportowych.

Jak wykryć migotanie światła?

Migotanie światła można wykrywać na kilka sposobów: od prostych testów orientacyjnych po profesjonalne pomiary laboratoryjne.

1. Obserwacja gołym okiem

Widoczne migotanie może objawiać się jako niestabilna jasność, pulsowanie, krótkie mignięcia albo zmiana natężenia światła po włączeniu innych urządzeń. To najprostszy sygnał, że warto sprawdzić instalację.

Problem polega na tym, że wiele typów flickera nie jest widocznych bezpośrednio.

2. Test smartfonem

Kamera telefonu może pokazać pasy, pulsowanie albo zmianę jasności obrazu. Jest to efekt pracy matrycy i migotania źródła światła.

To metoda szybka i praktyczna, ale nie jest pomiarem laboratoryjnym. Może pomóc wykryć problem, ale nie pozwoli wiarygodnie określić Pst, SVM czy flicker index.

3. Nagranie slow motion

Tryb zwolnionego tempa może ujawnić pulsację światła, której nie widać na żywo. To dobry test orientacyjny, szczególnie przy porównaniu kilku źródeł światła.

4. Test ruchu obiektu

Przy migotaniu może pojawić się efekt stroboskopowy, np. gdy szybko poruszany przedmiot wygląda jak seria oddzielnych pozycji. W przemyśle podobne zjawisko może dotyczyć elementów maszyn.

5. Pomiar profesjonalny

Rzetelna ocena wymaga urządzeń pomiarowych rejestrujących przebieg światła w czasie. Na tej podstawie można wyznaczyć wskaźniki takie jak:

• percent flicker,
• flicker index,
• Pst,
• SVM.

Profesjonalny pomiar jest szczególnie ważny w obiektach, w których światło wpływa na bezpieczeństwo, komfort długotrwałej pracy albo jakość obrazu rejestrowanego przez kamery.

Percent flicker, flicker index, Pst i SVM – co oznaczają?

Migotanie LED można opisywać różnymi parametrami. Każdy z nich pokazuje trochę inny aspekt zjawiska.

W praktyce nie warto ograniczać się do jednego parametru. Oprawa może wypadać dobrze w prostym teście, ale generować problem przy ściemnianiu, ruchu lub w określonej częstotliwości pracy.

Czy migotanie LED jest regulowane normami?

Tak. Migotanie i chwilowe artefakty świetlne są coraz częściej uwzględniane w regulacjach, normach i wytycznych dotyczących jakości oświetlenia.

W kontekście flickera pojawiają się m.in.:

• IEEE 1789,
• IEC/TR 61547-1,
• IEC/TR 63158,
• NEMA 77,
• wymagania ekoprojektu UE,
• wskaźniki Pst i SVM.

Dla inwestora i projektanta najważniejszy wniosek jest prosty: flicker nie jest wyłącznie subiektywnym odczuciem użytkownika. To parametr, który można mierzyć, dokumentować i uwzględniać w specyfikacji opraw.

Gdzie migotanie światła ma szczególne znaczenie?

Migotanie LED może mieć znaczenie w każdej przestrzeni, ale są miejsca, w których warto traktować je szczególnie poważnie.

Jak ograniczyć ryzyko flickera przy wyborze opraw LED?

Ryzyko migotania można ograniczyć już na etapie doboru opraw i projektowania instalacji.

Warto zwrócić uwagę na:

• jakość zasilacza LED,
• deklarowane parametry Pst i SVM,
• zachowanie oprawy przy ściemnianiu,
• kompatybilność ze sterowaniem,
• jakość komponentów filtrujących,
• odporność zasilacza na temperaturę,
• raporty pomiarowe producenta,
• stabilność pracy przy różnych poziomach mocy,
• poprawny montaż i prowadzenie przewodów,
• brak przeciążenia lub niedociążenia obwodu,
• warunki gwarancji.

W projektach komercyjnych i przemysłowych nie warto porównywać opraw wyłącznie po cenie. Dlaczego? Bo tani produkt może wyglądać atrakcyjnie w karcie katalogowej, ale przy dużej instalacji jego słabszy zasilacz, wyższe tętnienia i gorsze zachowanie przy sterowaniu mogą szybko przełożyć się na dyskomfort użytkowników albo problemy eksploatacyjne.

Migotanie światła – checklista dla projektanta i inwestora

Przy wyborze opraw LED warto dodać flicker do standardowej checklisty parametrów.

Podsumowanie – dlaczego flicker warto sprawdzić przed wyborem opraw LED?

Flicker, czyli migotanie światła LED, to parametr, który może wpływać na komfort pracy, zdrowie użytkowników, bezpieczeństwo i jakość całej instalacji oświetleniowej. Czasem jest widoczny, a czasem pozostaje podprogowy, ale nadal może powodować zmęczenie wzroku, bóle głowy, migreny, spadek koncentracji lub efekt stroboskopowy.

Najważniejszą rolę w ograniczaniu migotania odgrywa jakość zasilacza, sposób sterowania i dopasowanie oprawy do realnych warunków pracy. Dlatego przy wyborze opraw LED warto sprawdzić nie tylko skuteczność świetlną, CRI, IP czy optykę, ale także stabilność światła oraz parametry związane z TLM/TLA.

Dobre oświetlenie LED powinno być nie tylko energooszczędne i trwałe. Powinno też zapewniać stabilne światło, które wspiera komfort, bezpieczeństwo i zdrowie użytkowników.

Masz dodatkowe pytania?

Zapytaj naszego eksperta

Zostaw kontakt

Artykuł Migotanie światła (flicker) – jak je wykryć i dlaczego może być szkodliwe? pochodzi z serwisu Luxon LED.

W przestrzeniach handlowych takie różnice są szczególnie widoczne. Sklep, showroom czy butik powinien tworzyć spójne wrażenie wizualne, a światło ma wspierać ekspozycję produktów, architekturę wnętrza i odbiór marki. Dlatego przy wyborze opraw LED warto sprawdzić nie tylko CCT, CRI, moc i strumień świetlny, ale także parametr SDCM, czyli liczbę kroków elipsy MacAdama.

Z tego artykułu dowiesz się:

• czym jest tolerancja kolorystyczna LED,
• czym są elipsy MacAdama,
• co oznacza parametr SDCM,
• czym różni się 1 SDCM, 3 SDCM i 5 SDCM,
• dlaczego oprawy o tej samej temperaturze barwowej mogą wyglądać inaczej,
• jak tolerancja barwy wpływa na wizualną spójność sklepu,
• kiedy warto wymagać niskiego SDCM,
• jak sprawdzić tolerancję kolorystyczną w dokumentacji oprawy.

Co to jest tolerancja kolorystyczna LED?

Tolerancja kolorystyczna LED określa dopuszczalne odchylenie barwy światła od wartości deklarowanej przez producenta. Najczęściej dotyczy różnic między oprawami, modułami LED lub partiami produkcyjnymi, które nominalnie mają tę samą temperaturę barwową.

Przykład:

W projekcie sklepu wybrano oprawy o temperaturze barwowej 3000 K. W dokumentacji wszystkie produkty wyglądają tak samo. Po montażu może się jednak okazać, że część opraw świeci delikatnie cieplej, część chłodniej, a niektóre mają subtelnie zielonkawy lub różowawy odcień.

To nie musi oznaczać błędu w samej temperaturze barwowej. To efekt tolerancji kolorystycznej.

W profesjonalnym oświetleniu LED tolerancję barwy opisuje się najczęściej przez:

• elipsy MacAdama,
• liczbę kroków MacAdama,
• parametr SDCM,
• binning diod LED.

Im niższa wartość SDCM, tym mniejsze ryzyko, że użytkownik zauważy różnice barwy między oprawami.

Czym są elipsy MacAdama?

Elipsy MacAdama to sposób opisu tego, jak ludzkie oko rozróżnia niewielkie różnice barwy. Powstały na bazie badań nad percepcją koloru, w których sprawdzano, jak bardzo może zmienić się chromatyczność światła, zanim przeciętny obserwator zauważy różnicę.

Wyniki naniesiono na diagram chromatyczności CIE. Okazało się, że obszary, w których różnice barwy są dla człowieka praktycznie niezauważalne, nie mają kształtu koła, tylko elipsy. Stąd nazwa: elipsy MacAdama.

W praktyce oznacza to, że:

• punkt centralny elipsy oznacza barwę docelową,
• obszar wokół niego pokazuje dopuszczalne odchylenie,
• im większa elipsa, tym większa tolerancja różnic barwy,
• im więcej kroków MacAdama, tym większa szansa, że różnice będą widoczne.

Warto pamiętać, że ludzkie oko nie jest tak samo wrażliwe na wszystkie przesunięcia barwy. Różnice w bieli, błękitach czy odcieniach neutralnych mogą być łatwiej zauważalne niż niektóre przesunięcia w innych obszarach widma. Dlatego elipsy mają różny kształt, wielkość i orientację zależnie od miejsca na diagramie barw.

Co oznacza SDCM w oprawach LED?

SDCM, czyli Standard Deviation Colour Matching, określa liczbę kroków elipsy MacAdama. Jest to parametr, który mówi, jak bardzo barwa światła może odbiegać od wartości docelowej.

Najprościej:

SDCM = skala widoczności różnic barwy między oprawami LED.

Im niższa wartość SDCM, tym bardziej spójne wizualnie będzie światło.

W projektach sklepowych najczęściej warto dążyć do wartości maksymalnie 3 SDCM. W salonach premium, butikach, showroomach, jubilerstwie, kosmetyce, modzie i ekspozycjach wysokiej klasy warto rozważyć jeszcze niższą tolerancję, np. 2 SDCM.

2 SDCM, 3 SDCM, 5 SDCM – jaka różnica jest widoczna w praktyce?

Różnica między 2 SDCM a 5 SDCM może nie wyglądać groźnie w karcie katalogowej. W rzeczywistej przestrzeni handlowej może jednak decydować o tym, czy sklep wygląda spójnie, czy jak kompozycja przypadkowych źródeł światła.

Przy niskim SDCM oprawy świecą podobnym odcieniem bieli. Linia świetlna, ciąg opraw szynowych albo rząd downlightów tworzy jednolite wrażenie. Światło nie odciąga uwagi od produktów i nie zakłóca architektury wnętrza.

Przy wysokim SDCM różnice mogą być widoczne:

• na suficie,
• na jasnych ścianach,
• na ekspozycji produktów,
• na materiałach o neutralnych kolorach,
• przy długich liniach świetlnych,
• przy projektorach szynowych ustawionych obok siebie,
• przy oświetleniu regałów lub witryn.

Dlatego SDCM nie jest tylko parametrem technicznym. To parametr, który wpływa na estetykę, odbiór produktów i jakość doświadczenia klienta.

Dlaczego oprawy o tej samej temperaturze barwowej mogą wyglądać inaczej?

Temperatura barwowa CCT określa ogólne wrażenie barwy światła: ciepłe, neutralne lub chłodne. Nie oznacza jednak, że każda oprawa 3000 K albo 4000 K będzie wyglądać identycznie.

Różnice mogą wynikać z:

• sposobu zasilania i sterowania.
• naturalnych odchyleń w produkcji diod LED,
• różnych partii produkcyjnych,
• jakości luminoforu,
• procesu binningu,
• konstrukcji modułu LED,
• optyki i dyfuzora,
• temperatury pracy oprawy,
• starzenia komponentów,

Produkcja LED jest procesem precyzyjnym, ale nawet w jednej serii mogą występować drobne różnice chromatyczności. Dlatego producenci sortują diody na grupy o zbliżonych parametrach. Ten proces nazywa się binningiem.

Im węższy binning i niższa tolerancja SDCM, tym bardziej jednorodną barwę światła można uzyskać w gotowej instalacji.

Binning LED – dlaczego ma znaczenie dla spójności barwy?

Binning LED to proces selekcji diod według określonych parametrów, m.in. strumienia świetlnego, napięcia, temperatury barwowej i chromatyczności. W kontekście elips MacAdama najważniejszy jest binning barwy.

Dzięki binningowi producent może dobrać diody o bardzo zbliżonym odcieniu światła. To szczególnie ważne w oprawach, które mają pracować obok siebie w jednej przestrzeni.

W projektach retailowych znaczenie ma nie tylko to, czy pojedyncza oprawa ma właściwy kolor światła. Ważne jest, czy wszystkie oprawy w danej strefie świecą spójnie.

Problem może pojawić się szczególnie wtedy, gdy:

• oprawy pochodzą z różnych partii,
• inwestycja jest realizowana etapami,
• w sklepie dokładane są kolejne oprawy po kilku miesiącach,
• stosuje się różne typy opraw w jednej strefie,
• łączone są taśmy LED, oprawy liniowe i projektory,
• wymieniane są pojedyncze źródła po awarii.

W takich sytuacjach warto zadbać o konsekwencję parametrów, kontrolę partii i wymagania dotyczące SDCM już na etapie specyfikacji.

Tolerancja barwy a wizualna spójność sklepu

W sklepie światło pełni kilka funkcji jednocześnie. Oświetla przestrzeń, prowadzi wzrok klienta, buduje atmosferę, wspiera ekspozycję i wpływa na odbiór marki.

Jeśli oprawy różnią się odcieniem, sklep może wyglądać mniej profesjonalnie, nawet jeśli natężenie światła i liczba opraw są poprawne.

Zbyt wysoka tolerancja kolorystyczna może powodować:

• wizualny chaos na suficie,
• niespójne oświetlenie ścian,
• różnice odcieni na ekspozycji,
• mniej premium odbiór wnętrza,
• wrażenie przypadkowo dobranych opraw,
• trudniejszą ocenę koloru produktu,
• niższe zaufanie do prezentacji materiału lub kolekcji.

W retailu szczególnie ważna jest konsekwencja. Klient nie powinien zastanawiać się, czy produkt ma inny odcień, czy tylko znalazł się pod inną oprawą. Światło ma pomagać w decyzji, a nie wprowadzać niepewność.

Dlaczego MacAdam ma znaczenie przy ekspozycji produktów?

W sklepie produkt jest oceniany wizualnie. Klient patrzy na kolor, fakturę, połysk, kontrast i ogólne wrażenie jakości. Jeśli światło w różnych miejscach sklepu ma inny odcień, ten sam produkt może wyglądać inaczej.

Dotyczy to szczególnie branż, w których kolor jest elementem decyzji zakupowej:

• moda,
• kosmetyki,
• biżuteria,
• automotive,
• wyposażenie wnętrz,
• płytki i materiały wykończeniowe,
• meble,
• farby i próbki kolorystyczne,
• produkty premium,
• żywność świeża.

Przykład:

Ta sama beżowa tkanina może pod jedną oprawą wyglądać neutralnie, pod drugą cieplej, a pod trzecią lekko szarawo. Klient może uznać, że to różne odcienie, mimo że produkt jest ten sam.

Podobnie w salonie z płytkami, showroomie materiałowym lub sklepie z odzieżą różnice barwy światła mogą utrudniać porównanie produktów. W efekcie klient może podjąć decyzję w sklepie, a po zobaczeniu produktu w innym świetle poczuć rozczarowanie.

Wall washing – test prawdy dla tolerancji kolorystycznej

Jednym z najbardziej wymagających zastosowań dla tolerancji barwy jest wall washing, czyli równomierne oświetlenie ściany.

Na jasnej, gładkiej powierzchni różnice między oprawami stają się szczególnie widoczne. Biała ściana działa jak ekran, na którym łatwo zauważyć przesunięcia barwy: cieplejsze, chłodniejsze, zielonkawe lub różowawe fragmenty światła.

Dlatego przy wall wash notujemy szczególnie wysokie wymagania wobec:

• SDCM,
• spójności partii opraw,
• optyki,
• kąta świecenia,
• rozmieszczenia opraw,
• stabilności barwy,
• jakości zasilania,
• sposobu ściemniania.

W sklepach, showroomach, galeriach i przestrzeniach premium wall washing często tworzy tło dla ekspozycji. Jeśli światło na ścianie jest niespójne, efekt architektoniczny traci jakość.

Oprawy COB, systemy liniowe i taśmy LED – gdzie ryzyko jest największe?

Tolerancja kolorystyczna ma znaczenie w każdej oprawie, ale poziom ryzyka zależy od typu rozwiązania.

Projektory szynowe i spoty COB

Oprawy typu COB, czyli Chip-on-Board, korzystają z jednego silnego punktu świetlnego. Jeśli barwa takiej oprawy różni się od innych, odchylenie będzie widoczne w całym snopie światła.

W retailu projektory szynowe często świecą na produkty, ściany, manekiny, witryny i ekspozycje. Dlatego przy oprawach COB warto wymagać niskiego SDCM, szczególnie w strefach premium.

Systemy liniowe

W oprawach liniowych pracuje wiele modułów LED. Przy dobrze zaprojektowanym układzie światło może się częściowo mieszać, ale problem może pojawić się na łączeniach, przy długich liniach albo przy elementach pochodzących z różnych partii.

W takich przypadkach ważne są:

• kontrola partii,
• spójność CCT,
• niski SDCM,
• jakość dyfuzora,
• jednolitość na całej długości linii.

Taśmy LED

Taśmy LED są szczególnie wrażliwe na różnice między partiami. Jeśli w jednej niszy, na jednym regale lub w jednej fasetce sufitowej połączy się różne partie taśmy, granice między odcieniami mogą być widoczne.

Dlatego przy długich liniach LED warto pilnować:

• tej samej partii produkcyjnej,
• tej samej temperatury barwowej,
• niskiego SDCM,
• zgodności z profilem i dyfuzorem,
• stabilnego zasilania.

Gdzie SDCM ma szczególne znaczenie?

Niski SDCM warto stosować wszędzie tam, gdzie liczy się spójność światła, jakość przestrzeni i precyzyjny odbiór barw.

Nie oznacza to, że wszędzie trzeba stosować 2 SDCM. Parametr powinien wynikać z funkcji przestrzeni. Innych wymagań potrzebuje butik premium, innych zaplecze techniczne, a innych parking.

Tolerancja kolorystyczna a CRI, CCT i widmo światła

Tolerancja kolorystyczna nie zastępuje CRI, CCT ani analizy widma. To osobny parametr jakości światła.

Każdy z nich odpowiada na inne pytanie:

Przykład:

Oprawa może mieć 3000 K, CRI 90 i dobre widmo, ale jeśli różne egzemplarze mają szeroki rozrzut barwy, sklep nadal może wyglądać niespójnie. Dlatego przy projektach retailowych warto patrzeć na komplet parametrów, a nie na jeden wskaźnik.

Jak sprawdzić tolerancję kolorystyczną w dokumentacji oprawy?

Informacji o tolerancji kolorystycznej warto szukać w karcie katalogowej, dokumentacji technicznej, specyfikacji produktu lub danych dotyczących modułów LED.

Najczęściej można spotkać zapisy:

• SDCM ≤ 3,
• MacAdam 3-step,
• 3-step MacAdam,
• 2 SDCM,
• tolerancja barwy 3 SDCM,
• colour consistency 3 SDCM.

Przy analizie dokumentacji warto sprawdzić:

• czy SDCM dotyczy całej oprawy czy tylko modułu LED,
• czy wartość odnosi się do konkretnej wersji CCT,
• czy producent gwarantuje spójność między partiami,
• czy parametr dotyczy całego okresu użytkowania czy stanu początkowego,
• czy oprawa będzie pracować ze ściemnianiem,
• czy przy ściemnianiu nie zmienia się odcień barwy,
• czy produkt będzie montowany w długich liniach lub dużych seriach,
• czy inwestycja będzie realizowana etapami.

W przypadku dużych projektów retailowych warto też ustalić sposób dostaw i ewentualnej wymiany opraw, aby uniknąć sytuacji, w której po roku do jednej strefy trafiają produkty z innej partii o widocznie innym odcieniu.

Tolerancja kolorystyczna LED – checklista dla projektanta i inwestora

Przy wyborze opraw LED do sklepu warto dodać SDCM do standardowej checklisty jakości światła.

Podsumowanie – kiedy warto wymagać niskiego SDCM?

Tolerancja kolorystyczna LED decyduje o tym, czy oprawy o tej samej temperaturze barwowej będą wyglądały spójnie po montażu. Elipsy MacAdama i parametr SDCM pozwalają opisać tę różnicę w sposób mierzalny, a nie tylko subiektywny.

Im niższa wartość SDCM, tym mniejsze ryzyko, że klient, projektant lub użytkownik zauważy różnice barwy między oprawami. W sklepach, showroomach, butikach premium, galeriach, biurach wysokiej klasy i strefach ekspozycyjnych warto stosować oprawy o tolerancji maksymalnie 3 SDCM. W najbardziej wymagających projektach, np. w salonach luksusowych, jubilerstwie lub ekspozycjach materiałowych, warto rozważyć 2 SDCM.

Dobrze dobrane światło nie tylko pokazuje produkt. Buduje spójność przestrzeni, wzmacnia odbiór marki i ogranicza ryzyko sytuacji, w której ta sama kolekcja, materiał lub powierzchnia wygląda inaczej w różnych częściach sklepu.

Dlatego przy wyborze opraw LED warto pytać nie tylko: „jaka temperatura barwowa?”, ale także: jak spójnie ta barwa zostanie utrzymana w całej instalacji?

Masz dodatkowe pytania?

Zapytaj naszego eksperta

Zostaw kontakt

Artykuł Tolerancja kolorystyczna LED – czym są elipsy MacAdama i jak wpływają na spójność sklepu? pochodzi z serwisu Luxon LED.

Co to jest DALI?

Zanim przejdziemy do tego jak tak naprawdę działa DALI albo jakie są zalety zastosowania sterowania oświetleniem – odpowiedzmy sobie na pytanie: czym tak naprawdę jest DALI?

DALI, czyli „Digital Addressable Lighting Interface”, to zaawansowany system zarządzania oświetleniem, który idealnie sprawdza się w środowisku hal magazynowych i produkcyjnych. Umożliwia on dokładne, bezprzewodowe sterowanie oświetleniem (każdym punktem!) w obiekcie, co jest kluczowe dla dużych przestrzeni, takich jak hale.

Ciekawostka:
Protokół DALI jest tworzony w ramach współpracy największych firm i aktualnie jest standaryzowany przez organizację w ramach normy IEC 62386. Wszystkie elementy systemu DALI powinny być certyfikowane w ramach tej normy (tzw. standard DALI). Z kolei całość komunikacji pomiędzy urządzeniami opiera się za pomocą niskonapięciowego, dodatkowego przewodu dwużyłowego, w którym urządzenia komunikują się między sobą w sposób dwukierunkowy.

Dzięki indywidualnym adresom, przypisanym do każdego elementu oświetleniowego, system sterowania światłem DALI pozwala na szczegółowe dostosowanie poziomu oświetlenia do konkretnych zadań lub obszarów roboczych, zapewniając optymalne warunki pracy i bezpieczeństwo. W halach magazynowych i produkcyjnych, gdzie potrzeby oświetleniowe mogą się znacznie różnić w zależności od sekcji, czasu i rodzaju wykonywanych zadań, system DALI oferuje możliwość programowania scenariuszy oświetleniowych. Może automatycznie dostosować jasność w odpowiedzi na obecność pracowników lub zmieniające się naturalne warunki oświetleniowe, co przekłada się na znaczne oszczędności energii.

Posłuchaj o oszczędnościach płynących z technologii DALI

Zobacz

Oświetlenie DALI – co wchodzi w jego skład?

Dobrze, wiesz już czym jest system sterowania oświetleniem, a także jakie są zastosowania protokołu DALI. Czas zatem pomówić, o tym jakie elementy wchodzą w skład systemu DALI:

• zasilacz/zasilacz magistrali DALI (dawniej statecznik, np. magnetyczny do świetlówek w oprawach starszego typu) – jest wyposażony w płytkę, na której osadza się diody LED.

Co jest wynikiem połączenia tych dwóch elementów? Oprawa oświetleniowa DALI.

• sterowniki DALI – mogą one pochodzić od różnych dostawców. Dzięki nim możliwe jest sterowanie opraw poprzez interfejs DALI (czy też za pomocą modułu sterującego DALI)
• czujniki DALI – na czujniki składają się czujniki obecności i czujniki natężenia światła. Ich praca polega na automatycznym dostosowaniu oświetlenia do obecności ludzi oraz zmian w naturalnym oświetleniu.

Należy mieć na uwadze, że sterowanie oprawami zapewniają również aplikacje sterowania DALI. Możliwe jest także łączenie ich z innymi systemami zarządzania oświetleniem, na przykład z poziomu BMS

Mateusz Foryś

Ekspert ds. Systemów Sterowania

Sterowanie DALI zasada działania systemu

Digital Addressable Lighting Interface, a inteligentne zarządzanie budynkiem

DALI (Digital Addressable Lighting Interface) jako inteligentny system oświetlenia, zapewnia sprawną komunikację. Działa między pojedynczymi oprawami oświetleniowymi lub grupami opraw a systemem sterującym, za pośrednictwem urządzeń peryferyjnych, bądź innych, posiadających aplikację mobilną. Cała komunikacja zatem odbywa się w tzw. sieci DALI, która jest alternatywą dla tradycyjnych układów opierających się na standardzie 1-10V.

Aby jeszcze bardziej wyjaśnić Ci sposób działania tego systemu – pomówmy chwilę o schematach połączenia, możliwościach i zasadach działania.

DALI – jak powinien wyglądać schemat połączenia?

Poniżej przedstawiłem rysunek techniczny, który ukazuje wszystkie elementy systemu DALI składające się na sieć.

Widzimy, że system składa się z różnych komponentów, które są połączone przewodami (np. YDY 2 x 1,5 mm2). Na górze widoczny jest switch LAN z pięcioma portami, który służy do komunikacji sieciowej z urządzeniami sterującymi lub monitorowania systemu.

Pod switchem umieszczone są dwa sterowniki DALI – każdy podłączony do własnej linii magistrali DALI. Linie te są przedstawione w różnych kolorach, co sugeruje, że mogą kontrolować różne obszary lub grupy oświetleniowe. Każda z linii DALI łączy się z różnymi magistralami oznaczonymi jako „Magistrala DALI – R1M1”, „Magistrala DALI – R1M2”, i tak dalej, co wskazuje na segmentację systemu na różne strefy lub piętra.

Na każdej magistrali DALI podłączono różne urządzenia końcowe, takie jak panele przyciskowe, czujniki ruchu i przede wszystkim oprawy oświetleniowe LED DALI, które są indywidualnie adresowane. Oprawy te są numerowane, co pozwala na ich łatwą identyfikację w systemie. Linie zasilające (PEN L) są przedstawione w kolorze czerwonym, a linie neutralne (N) w kolorze niebieskim, co odpowiada standardowym konwencjom kolorystycznym w schematach elektrycznych.

Wskazówka

Zwróć uwagę, że każdy element jest dokładnie oznaczony, co pomaga w identyfikacji i lokalizacji w ramach całej instalacji. Schemat pokazuje również, że system DALI jest modułowy i może być rozszerzony o kolejne elementy lub strefy, co jest typowe dla skalowalnych systemów zarządzania oświetleniem (moduł DALI multimaster).

Zasada działania protokołu DALI

Analizując dokładnie rysunek techniczny, poniekąd odpowiedziałem Ci już w jaki sposób działa protokół DALI. Kluczem jest to, że każda z opraw oświetleniowych posiada swój indywidualny adres (system oświetlenia awaryjnego również).

To ogromny atut tego systemu, ponieważ na tej podstawie mamy możliwość odwołania się oddzielnie do każdej lampy oświetleniowej i dowolnie możemy zmienić jej parametry. Co ważne, w tym układzie przepływ informacji działa dwukierunkowo, tzn. że mamy możliwość regulowania pracy oświetlenia poprzez osprzęt sterujący, który może także zbierać i analizować informacje pozyskane z dodatkowych czujników umieszczonych przy lampach.

Ponadto, w ramach jednej magistrali (a jak już wiesz może być ich przynajmniej kilka) DALI daje możliwość grupowania opraw w zależności od potrzeb oświetleniowych danego obszaru. Jak to działa? Przykładowo, potrzebujesz oświetlić przestrzeń biurową światłem o wyższym natężeniu, a obszar związany z komunikacją zrealizować na bazie czujników ruchu i obecności – w przypadku tego protokołu jest to możliwe i jednocześnie bardzo proste.

Ciekawostka

Rysunek techniczny, który widziałeś przedstawia halę magazynową wysokiego składowania. Dolna część magazynu została doświetlona światłem naturalnym poprzez świetliki. W takiej sytuacji w LUXON rekomendujemy wykorzystanie czujników obecności i światła. Po wykryciu ruchu oprawy rozświetlają się do zadanej wartości i dostosowują natężenie oświetlenia względem światła dziennego. Po opuszczeniu pola detekcji czujniki wygaszają oprawy i przechodzą w stan czuwania. Z kolei w górnej części magazynu, gdzie jest wyłącznie światło sztuczne zostały zastosowane czujniki obecności. Po wykryciu ruchu w alejce, czujniki rozświetlają oprawy do zadanej wartości i utrzymują poziom świecenia przez określony czas.

Możliwości protokołu DALI

Wiesz już czym jest, a także jakie są funkcje DALI zatem czas pomówić o korzyściach. Najważniejsze z nich to oszczędność, komfort i bezpieczeństwo pracy oraz łatwość obsługi. Interfejs DALI jest naprawdę intuicyjny i przejrzysty.

Zalety nowoczesnych systemów sterowania oświetleniem

Mniejsze zużycie energii

Oszczędności to clou – każdy właściciel ich się dopatruje. A zastosowanie inteligentnego sterowania oświetleniem LED to doskonały sposób na jeszcze większe obniżenie kosztów działalności.

Za pośrednictwem tego rozwiązania możesz zaoszczędzić nawet ponad 90% kosztów związanych z oświetleniem, a dodatkowo zyskać miano przedsiębiorstwa przyjaznego środowisku.

Bezpieczeństwo i komfort

Bezpieczeństwo to kolejna ważna zaleta. Dzięki sieci DALI możesz elastycznie dostosowywać parametry oświetlenia w danym miejscu, bądź obszarze do charakteru wykonywanej pracy.

Co to dla Ciebie oznacza? Spokój – o pracowników, a także o normy i wymagania, które wymusza prawo. Natomiast sami pracownicy również Ci to wynagrodzą – jakościową pracą, wolną od pomyłek.

Łatwa obsługa, instalacja i modernizacja

Na sam koniec wspomnę jeszcze o intuicyjnej obsłudze. Bo w przypadku DALI regulacja opraw odbywa się z pomocą aplikacji mobilnej lub urządzeń peryferyjnych np. paneli przyciskowych.

Korzyścią inteligentnych systemów sterowania oświetleniem jest możliwość ich integracji i komunikacji z innymi elementami systemu, jak np. wykrywające ruch czy czujniki natężenia światła, co pozwala na szybką i łatwą przebudowę oraz rozbudowę. Oprócz tego, wykorzystując protokół DALI, podczas zmiany aranżacji przedsiębiorstwa nie będziesz musiał wykonywać pełnej modernizacji oświetlenia.

Korzyścią inteligentnych systemów sterowania oświetleniem jest możliwość ich integracji i komunikacji z innymi elementami systemu jak np. wykrywające ruch czy czujniki natężenia światła, co pozwala na szybką i łatwą przebudowę oraz rozbudowę. Oprócz tego, wykorzystując protokół DALI, podczas zmiany aranżacji przedsiębiorstwa nie będziesz musiał wykonywać pełnej modernizacji oświetlenia.

Rysunek przedstawia halę magazynową wysokiego składowania. Dolna część magazynu została doświetlona światłem naturalnym poprzez świetliki. W takiej sytuacji rekomendujemy wykorzystanie czujników obecności i światła.

Po wykryciu ruchu oprawy rozświetlają się do zadanej wartości i dostosowują natężenie oświetlenia względem światła dziennego. Po opuszczeniu pola detekcji czujniki wygaszają oprawy i przechodzą w stan czuwania. W górnej części magazynu, gdzie jest wyłącznie światło sztuczne zostały zastosowane czujniki obecności. Po wykryciu ruchu w alejce, czujniki rozświetlają oprawy do zadanej wartości i utrzymują poziom świecenia przez określony czas.

Podsumowanie

Mam nadzieję, że od teraz wszystko, co składa się na standard DALI jest dla Ciebie zrozumiałe i przejrzyste. Pamiętaj jednak, że samo wprowadzenie systemu zarządzania oświetleniem to nie wszystko – musisz mieć odpowiednie zaplecze w postaci audytu, który wykaże czy obecna instalacja jest sprawna. Sterowanie nie może współgrać z awaryjnym czy przestarzałym oświetleniem. Moc korzyści przynosi pełna modernizacja, a więc audyt, projekt i wdrożenie.

Nie wiesz jak do tego podejść? Skontaktuj się z nami. Przygotujemy dla Ciebie bezpłatną kalkulację oszczędności.

Skorzystaj z bezpłatnej kalkulacji oszczędności

Zostaw swoje dane kontaktowe, a oddzwonimy do Ciebie w ciągu 1 godziny.

Zostaw swoje dane kontaktowe

Artykuł Czym jest protokół DALI? Zalety inteligentnych systemów oświetleniowych pochodzi z serwisu Luxon LED.

Dlatego przy wyborze opraw LED nie wystarczy sprawdzić temperatury barwowej CCT, skuteczności lm/W czy współczynnika CRI. Dwie oprawy mogą mieć tę samą barwę 4000 K i podobny Ra, a mimo to inaczej pokazywać kolory, inaczej wpływać na komfort widzenia i inaczej sprawdzać się w biurze, sklepie, laboratorium, hali produkcyjnej czy przestrzeni ekspozycyjnej.

Z tego artykułu dowiesz się:

• czym jest widmo światła LED,
• co pokazuje wykres widma,
• jak czytać spektrum LED,
• czym różni się widmo światła od temperatury barwowej CCT,
• dlaczego CRI i widmo trzeba analizować razem,
• jak widmo wpływa na postrzeganie barw,
• jak spektrum LED może wpływać na komfort pracy,
• kiedy warto sprawdzić widmo w dokumentacji oprawy.

Co to jest widmo światła LED?

Widmo światła, określane też jako spektrum światła lub SPD, czyli Spectral Power Distribution, opisuje ilość energii emitowanej przez źródło światła na poszczególnych długościach fali.

Światło widzialne obejmuje mniej więcej zakres od 380 nm do 780 nm. W tym obszarze mieszczą się barwy odbierane przez ludzkie oko:

• fiolet i niebieski – krótsze fale,
• zieleń i żółć – środkowa część zakresu widzialnego,
• pomarańcz i czerwień – dłuższe fale.

Wykres widma pokazuje, gdzie źródło światła emituje więcej energii, a gdzie mniej. Dzięki temu można ocenić, czy światło jest zrównoważone, czy ma wyraźne piki w określonych zakresach, np. w niebieskim, zielonym albo czerwonym.

W przypadku LED widmo zależy od konstrukcji źródła światła. Typowa biała dioda LED często powstaje przez połączenie niebieskiego chipa z luminoforem, który przekształca część energii w szersze pasmo światła. Dlatego na wykresie widma wielu opraw LED widać wyraźny pik w obszarze niebieskim oraz szersze pasmo w części zielono-żółto-czerwonej.

Jak czytać wykres widma?

Wykres widma pokazuje zależność między długością fali a ilością emitowanej energii.

Najczęściej:

• oś pozioma pokazuje długość fali w nanometrach,
• oś pionowa pokazuje względną intensywność emisji,
• krzywa pokazuje, ile energii źródło emituje w danym zakresie widma.

Przy czytaniu wykresu widma warto zwrócić uwagę na kilka elementów

W praktyce nie chodzi o to, żeby wykres widma analizować jak dokument laboratoryjny. Ważniejsze jest zrozumienie, że widmo pokazuje coś, czego nie widać w samej wartości CCT, CRI albo lm/W.

Widmo światła a temperatura barwowa CCT – czym się różnią?

Temperatura barwowa CCT mówi, czy światło odbieramy jako ciepłe, neutralne czy chłodne. Przykładowo:

• 3000 K to światło ciepłe,
• 4000 K to światło neutralne,
• 5000-6500 K to światło chłodniejsze, zbliżone do dziennego.

CCT nie mówi jednak, jak dokładnie wygląda spektrum LED. Dwie oprawy mogą mieć tę samą temperaturę barwową 4000 K, ale zupełnie inne widmo światła.

To oznacza, że mogą inaczej pokazywać:

• kolor skóry,
• czerwienie,
• zielenie,
• produkty spożywcze,
• materiały,
• tkaniny,
• drewno,
• powierzchnie lakierowane,
• detale w kontroli jakości.

Dlatego CCT odpowiada na pytanie: jaką barwę ma światło? Widmo odpowiada na pytanie: z czego ta barwa jest zbudowana?

Widmo światła a CRI – dlaczego sama wartość Ra nie wystarczy?

CRI, czyli współczynnik oddawania barw, informuje, jak wiernie źródło światła oddaje kolory w porównaniu ze źródłem referencyjnym. Najczęściej spotykamy oznaczenie Ra, np. Ra 80 lub Ra 90.

To ważny parametr, ale nie zawsze wystarczający. CRI jest wynikiem obliczanym na podstawie wybranych próbek barwnych. Podstawowy Ra nie pokazuje pełnej informacji o tym, jak źródło światła odwzoruje wszystkie kolory, szczególnie barwy nasycone.

Dlatego dwie oprawy mogą mieć podobne Ra, ale inne widmo światła. W efekcie jedna może lepiej pokazywać czerwienie, odcienie skóry albo naturalność produktów, a druga może dawać bardziej płaski lub mniej atrakcyjny odbiór koloru.

W wymagających projektach warto więc analizować:

• CRI / Ra,
• R9, czyli odwzorowanie nasyconej czerwieni,
• temperaturę barwową CCT,
• widmo światła,
• a w bardziej zaawansowanych analizach także TM-30, w tym Rf i Rg.

Spektrum LED a postrzeganie barw

Postrzeganie barw zależy od tego, jakie długości fali docierają do oka po odbiciu od oświetlanego obiektu. Jeśli w widmie brakuje energii w określonym zakresie, kolor może wyglądać mniej naturalnie, mniej nasycenie albo inaczej niż w świetle dziennym.

Przykład:

Czerwony produkt będzie wyglądał naturalnie tylko wtedy, gdy źródło światła emituje wystarczającą ilość energii w czerwonej części widma. Jeśli tej części jest zbyt mało, kolor może wydawać się przygaszony, brunatny lub mniej atrakcyjny.

To samo dotyczy innych materiałów i powierzchni.

Dlatego widmo światła jest szczególnie ważne tam, gdzie kolor nie jest tylko estetyką, ale częścią decyzji: zakupowej, kontrolnej, projektowej albo jakościowej.

Widmo światła w retailu – dlaczego produkt może wyglądać inaczej pod różnym LED-em?

W sklepach światło wpływa nie tylko na widoczność, ale też na odbiór produktu. To, jak klient widzi kolor, fakturę i świeżość, zależy od natężenia, CRI, temperatury barwowej, optyki i właśnie widma światła.

W retailu widmo ma znaczenie szczególnie przy:

• żywności,
• mięsie,
• pieczywie,
• warzywach i owocach,
• rybach,
• kosmetykach,
• modzie,
• tekstyliach,
• wyposażeniu wnętrz,
• showroomach materiałowych.

Dobrze dobrane spektrum LED może wydobyć naturalny kolor produktu i poprawić jego czytelność. Źle dobrane widmo może sprawić, że produkt wygląda mniej świeżo, mniej premium albo inaczej niż po wyniesieniu ze sklepu.

Przykład:

• pieczywo potrzebuje światła, które podkreśli ciepłe tony,
• warzywa i owoce wymagają naturalnego oddania zieleni, czerwieni i żółci,
• mięso potrzebuje dobrej czerwonej części widma,
• odzież wymaga stabilnego odwzorowania koloru, żeby ograniczyć rozczarowanie po zakupie,
• kosmetyki i produkty premium potrzebują światła, które nie spłaszcza detali i faktur.

Widmo światła a komfort pracy i koncentracja

Widmo światła wpływa nie tylko na kolory. Może też oddziaływać na komfort widzenia, odczucie jasności, zmęczenie wzroku i odbiór przestrzeni.

W biurach, szkołach, laboratoriach i strefach pracy wzrokowej znaczenie mają przede wszystkim:

• odpowiedni poziom natężenia oświetlenia,
• ograniczenie olśnienia,
• stabilność światła,
• brak nadmiernego migotania,
• właściwa temperatura barwowa,
• dobre odwzorowanie barw,
• spektrum LED dopasowane do funkcji przestrzeni.

Światło o dużym udziale krótkich fal może być odbierane jako chłodniejsze i bardziej pobudzające. W ciągu dnia może wspierać czujność, ale w nieodpowiednim kontekście, np. wieczorem lub w przestrzeniach relaksu, może być mniej komfortowe.

Z kolei światło cieplejsze, o mniejszym udziale niebieskiej części widma, może sprzyjać spokojniejszemu odbiorowi przestrzeni, ale nie zawsze będzie najlepsze do zadań wymagających wysokiej koncentracji i precyzji wzrokowej.

Dlatego nie ma jednego uniwersalnego widma do wszystkich zastosowań. Innego światła potrzebuje biuro, innego klasa, innego showroom, innego laboratorium, a innego strefa relaksu lub hotel.

Widmo światła a rytm dobowy

Światło wpływa na organizm nie tylko przez widzenie. W siatkówce znajdują się komórki wrażliwe na określone zakresy widma, szczególnie na część niebiesko-cyjanową. Ich pobudzenie ma znaczenie dla rytmu dobowego, czuwania i wydzielania melatoniny.

W praktyce oznacza to, że światło może wspierać różne scenariusze użytkowania przestrzeni:

• rano i w ciągu dnia – może pomagać utrzymać aktywność i czujność,
• po południu – powinno wspierać komfort pracy bez nadmiernego obciążenia,
• wieczorem – powinno być spokojniejsze i mniej pobudzające,
• w nocy – powinno ograniczać niepotrzebną stymulację.

W projektach biurowych, edukacyjnych, medycznych i HCL, czyli Human Centric Lighting, coraz częściej analizuje się nie tylko luxy i CCT, ale też biologiczny wpływ światła. Tu widmo światła ma kluczowe znaczenie, ponieważ dwie oprawy o tej samej temperaturze barwowej mogą mieć inną zawartość energii w zakresach istotnych dla rytmu dobowego.

Nie oznacza to, że każde „chłodniejsze” światło jest automatycznie lepsze do pracy, a każde „ciepłe” automatycznie lepsze do odpoczynku. W praktyce liczy się całość projektu: widmo, natężenie, kierunek padania światła, czas ekspozycji, pora dnia i funkcja przestrzeni.

Czy każde „pełne widmo” oznacza lepsze światło?

Nie zawsze. Określenia takie jak „pełne widmo” lub „full spectrum” bywają używane marketingowo, dlatego warto sprawdzić, co rzeczywiście pokazuje wykres widma.

Dobre światło nie musi oznaczać maksymalnej ilości energii w każdym zakresie. Powinno być dopasowane do funkcji przestrzeni.

• W muzeum priorytetem może być ograniczenie degradacji materiałów wrażliwych.
• W sklepie – atrakcyjna i naturalna ekspozycja produktu.
• W biurze – komfort pracy i koncentracja.
• W laboratorium – precyzyjna ocena detali.
• W medycynie – wierne oddawanie skóry i tkanek.
• W hotelu – atmosfera i komfort użytkownika.

Dlatego zamiast szukać jednego uniwersalnego „najlepszego widma”, lepiej zadać pytanie: do czego to światło ma służyć?

Jak sprawdzić widmo światła w dokumentacji oprawy?

Widmo światła nie zawsze znajduje się w podstawowej karcie katalogowej. Czasem trzeba szukać go w rozszerzonej dokumentacji technicznej, raporcie z badań, karcie fotometrycznej albo materiałach producenta.

Przy analizie dokumentacji warto sprawdzić:

• czy producent udostępnia wykres widma,
• czy podaje CCT,
• czy podaje CRI / Ra,
• czy dostępna jest wartość R9,
• czy podaje TM-30, np. Rf i Rg,
• czy widmo jest pokazane dla konkretnej wersji oprawy,
• czy dane dotyczą pełnej mocy czy także ściemniania,
• czy oprawa ma stabilność barwy w czasie,
• czy podano tolerancję barwową, np. SDCM,
• czy parametry są potwierdzone pomiarami.

WSKAZÓWKA:

Warto też pamiętać, że jeden model oprawy może występować w różnych wersjach: 3000 K, 4000 K, 5000 K, Ra 80, Ra 90 lub z różnymi wariantami LED. Każda z tych wersji może mieć inne spektrum LED.

Widmo światła – checklista dla projektanta i inwestora

Przy wyborze opraw LED warto dodać widmo do standardowej checklisty jakości światła.

Podsumowanie – dlaczego warto patrzeć szerzej niż na CCT i CRI?

Widmo światła LED pokazuje, jak energia źródła rozkłada się na poszczególnych długościach fali. To parametr, który pomaga zrozumieć, dlaczego dwie oprawy o tej samej temperaturze barwowej i podobnym CRI mogą dawać inny efekt wizualny.

CCT mówi, czy światło jest ciepłe, neutralne czy chłodne. CRI informuje o ogólnej jakości oddawania barw. Widmo pokazuje, z czego to światło jest zbudowane i czy ma energię w zakresach ważnych dla percepcji koloru, komfortu pracy oraz rytmu dobowego.

Dlatego w projektach, w których liczy się jakość światła, warto sprawdzić nie tylko podstawowe parametry katalogowe, ale też wykres widma, R9, TM-30, stabilność barwy, sposób sterowania i dopasowanie spektrum LED do funkcji przestrzeni.

Dobre oświetlenie LED nie polega wyłącznie na tym, że świeci jasno i energooszczędnie. Powinno też pokazywać świat w sposób naturalny, komfortowy i zgodny z zadaniem, które ma wspierać.

Masz dodatkowe pytania?

Zapytaj naszego eksperta

Zostaw kontakt

Artykuł Widmo światła LED – jak je czytać i jak wpływa na komfort oraz postrzeganie barw? pochodzi z serwisu Luxon LED.