W Europie kluczowym punktem odniesienia jest PN-EN 12193 — norma, która porządkuje wymagania dla oświetlenia boisk i hal sportowych: od doboru klasy I/II/III, przez utrzymywane natężenie (lx) i równomierność, aż po olśnienie (RG/RUG), wymagania dla TV oraz zasady siatki pomiarowej w odbiorze. Dziś porozmawiamy właśnie o niej.

Z tego artykułu dowiesz się: 

• Czym jest PN-EN 12193 i co dokładnie reguluje? 
• Jak rozumieć obszary PA i TA oraz dlaczego TA potrafi „wywrócić” odbiór? 
• Jak dobrać klasę oświetlenia I / II / III do poziomu rozgrywek, widowni i zastosowania? 
• Które parametry najczęściej decydują o zgodności z normą? 
• Jak wygląda siatka obliczeniowa i pomiarowa?
• Jakie wymagania pojawiają się przy transmisjach TV?
• Jak ograniczać światło uciążliwe (spill light) na boiskach zewnętrznych? 
• Jakie są najczęstsze błędy w projektach i modernizacjach?
• Jak spiąć normę z projektowaniem i audytem w DIALux?
• Odporność mechaniczna, czyli BallProof – standard DIN 18032-3

Czym jest PN-EN 12193 i co dokładnie reguluje?

Jeśli mamy uniknąć sytuacji „na papierze jest OK, a w użytkowaniu coś nie gra”, potrzebujemy jednego punktu odniesienia, który mówi co, gdzie i jak mierzymy. W oświetleniu sportowym tym punktem jest PN-EN 12193. To norma, która porządkuje wymagania dla obiektów wewnętrznych (hale) i zewnętrznych (boiska/stadiony), a jej główny cel jest prosty: zapewnić takie warunki świetlne, żeby gra była bezpieczna i czytelna — dla zawodników, sędziów, widowni, a w razie potrzeby również dla kamer.

Co ważne: PN-EN 12193 nie sprowadza się do pytania „ile luxów ma być na płycie?”. Norma łączy w całość parametry jakości światła, wymagania dla różnych poziomów rozgrywek oraz zasady weryfikacji (obliczenia i pomiary). Dzięki temu projekt i odbiór nie są uznaniowe — tylko oparte o jasno opisane kryteria. 

Poza polem gry: widownia i sytuacje awaryjne (często pomijane w dokumentacji)

Warto wiedzieć, że choć w praktyce PN-EN 12193 kojarzy się głównie z wymaganiami dla płyty boiska (lx, równomierność, olśnienie), to jednak należy pamiętać, że norma dotyka także dwóch obszarów, które często „uciekają” w specyfikacjach i przetargach. 

Najprościej mówiąc: 

• PA = linie boiska (gra)

• TA = PA + „margines” dookoła (bezpieczeństwo)

Kiedy TA jest wymagane?

Norma mówi wprost: „Where a total area (TA) is specified…” — czyli TA wchodzi wtedy, gdy dla danego sportu i poziomu w tabelach występuje osobno PA i TA. 

W praktyce:

• jeśli w tabeli dla dyscypliny widzimy tylko PA → sprawdzamy wymagania tylko na PA,
• jeśli widzimy PA + TA → należy spełnić wymagania na PA i dodatkowo wymagania minimalne na TA.

Zasada 75% dla TA – co to naprawdę znaczy?

W PN-EN 12193 wartości podane w tabelach dotyczą utrzymywanego oświetlenia w PA (Principal Area), czyli na właściwym polu gry. 

Jeśli dana dyscyplina ma w normie określony również TA (Total Area) – czyli obszar całkowity (PA + strefa bezpieczeństwa) – wtedy norma wprowadza jasną regułę:

• E(TA) ≥ 75% E(PA) – natężenie w TA ma stanowić co najmniej 75% natężenia w PA,

• U(TA) ≥ 75% U(PA) – równomierność w TA ma stanowić co najmniej 75% równomierności w PA. 

I tu ważna rzecz: to nie jest „poluzowanie”, które pozwala pominąć TA. TA nadal podlega ocenie – po prostu norma dopuszcza, że w strefie bezpieczeństwa oświetlenie może być nieco niższe niż na polu gry, ale nadal ma być wystarczające i możliwie równe. 

W praktyce oznacza to, że jeśli projekt „dowozi” luxy na PA, ale w TA robią się dołki (np. przy bandach, ścianach, za bramką), to podczas odbioru najczęściej wychodzi problem – mimo że „na papierze” PA wygląda dobrze.

Klasy oświetlenia I / II / III – jak je dobrać bez zgadywania?

W PN-EN 12193 „klasa oświetlenia” nie jest etykietą marketingową, tylko prostym sposobem na dopasowanie jakości oświetlenia do poziomu gry i warunków obserwacji. Im wyższy poziom rozgrywek, większa widownia i większe odległości obserwacji (z trybun, z wysokości, z dalszych sektorów), tym wyższa klasa będzie właściwa.

Dlatego przed zaprojektowaniem oświetlenia warto odpowiedzieć sobie na 3 pytania:

• Czy to ma być rekreacja/trening, czy oficjalne rozgrywki?
• Czy na obiekcie jest (lub będzie) widownia i jak daleko od pola gry?
• Czy w grę wchodzi rejestracja wideo / transmisje (choćby lokalne)?

Norma podkreśla ten kierunek wprost: im wyższy poziom gry i im dalej widz, tym wyższa klasa oświetlenia. 

Parametry, które najczęściej „wywracają” odbiór

Jak już wspominaliśmy na początku – w praktyce odbiór oświetlenia sportowego rzadko wykłada się na tym, że „brakuje opraw”. Najczęściej problem jest bardziej podstępny: średnia ilość światła wygląda dobrze, ale instalacja nie spełnia jednego z parametrów jakościowych albo nie została policzona w sposób, który da się później uczciwie porównać z pomiarem. 

Dlatego poniżej zbieramy cztery elementy, które najczęściej decydują o zgodności z PN-EN 12193: utrzymywane natężenie (lx), równomierność, olśnienie oraz jakość barwy (w tym wskaźniki istotne dla TV). To jest ta część normy, która realnie przesądza, czy instalacja przejdzie odbiór i będzie działać dobrze także po czasie.

WSKAZÓWKA (praktyka projektu i odbioru)

Jeśli chcesz uniknąć sytuacji, w której instalacja „dowiozła” wynik w dniu pomiaru, ale po kilku miesiącach zaczyna brakować światła, kluczowe jest jedno: pracujemy na wartościach utrzymywanych, a nie „na świeżo”. Dlatego już na etapie projektu warto przejść przez prostą checklistę — to ona najczęściej decyduje, czy wynik będzie stabilny w czasie i bezpieczny na odbiorze. 

Checklist (praktyka projektu):

• dobór opraw i optyki pod konkretny obiekt i dyscyplinę,
• przyjęcie maintenance factor (spadki strumienia i zabrudzenia w czasie),
• obliczenia dla wymaganych pól (PA/TA) i uzgodnionej siatki,
• weryfikacja wyniku „po czasie”, a nie tylko „na start”.

Siatka obliczeniowa i pomiarowa – jak to zrobić „zgodnie ze sztuką”?

Skoro wiemy już, które parametry najczęściej wywracają odbiór, to pojawia się kluczowe pytanie: w jakich punktach i w jaki sposób mamy je liczyć oraz mierzyć, żeby wynik z projektu dało się później porównać z wynikiem z odbioru?

I tu właśnie wchodzi PN-EN 12193 z bardzo praktyczną odpowiedzią: porządkuje siatkę obliczeniową i pomiarową oraz zasady zapisu pomiarów. Dzięki temu nie ma „uznaniowości” typu: ktoś mierzy w jednych punktach, ktoś w innych, ktoś na innej wysokości — a potem wszyscy dziwią się, że liczby się nie zgadzają. 

Poniżej zbieramy najważniejsze zasady w formie prostej procedury: najpierw siatka (gdzie mierzymy), potem protokół (co zapisujemy), a na końcu tolerancja (jak porównujemy projekt z rzeczywistością).

Zasady ogólne siatki

• siatki są zwykle prostokątne,
• natężenie liczymy/mierzymy w środkach pól siatki, 
• poziom odniesienia: 0 m dla Ehor, a 1,5 m dla Evert (domyślnie).

KROK 1: Siatka – gdzie mierzymy? 

Norma PN-EN 12193 podaje sposób szacowania maksymalnego rozstawu punktów siatki w funkcji dłuższego wymiaru obszaru referencyjnego. Wzór ma postać: p = 0,2 × 5^(log d), gdzie p to rozmiar siatki (orientacyjny maksymalny odstęp między punktami), a d to dłuższy wymiar obszaru odniesienia. Następnie liczbę punktów w kierunku dłuższym wyznacza się jako najbliższą nieparzystą liczbę całkowitą z ilorazu d/p, a w kierunku krótszym dobiera analogicznie, tak aby oczka siatki były możliwie zbliżone do proporcji 1:1.

KROK 2: Protokół – co powinno się w nim znaleźć?

Skoro siatka jest ustalona, drugi krok to protokół — bo bez niego wynik pomiaru jest „gołą liczbą” bez kontekstu. Norma wymienia elementy rekordu pomiarowego, m.in.:

• data/godzina, 
• geometria i pozycje opraw, 
• typy źródeł/układów sterowania, 
• wiek opraw, czyszczenia, 
• napięcie pracy, 
• warunki klimatyczne (na zewnątrz), 
• dane przyrządu (klasa/kalibracja).

KROK 3: Tolerancja: pomiar vs obliczenia

Na końcu zostaje porównanie: projekt (obliczenia) kontra rzeczywistość (pomiary). Norma wskazuje, że różnice między średnimi wartościami zmierzonymi i obliczonymi (po uwzględnieniu tolerancji) powinny mieścić się w ≤ 10%. 

W praktyce taki dobór punktów daje siatkę o „oczku” bliskim 1:1, dzięki czemu wyniki z obliczeń i pomiarów są porównywalne i mniej podatne na przypadkowe odchylenia.

Sport + transmisja TV: co PN-EN 12193 wymaga „ponad klasy I/II/III”

Wspominaliśmy powyżej, że nieco inne zasady obowiązują, gdy obiekt ma być filmowany – nawet lokalnie. I faktycznie – w tym przypadku sama klasa I/II/III dla dyscypliny to często za mało. 

Jeśli mamy do czynienia z transmisją – wtedy dochodzą wymagania „pod kamerę”: przede wszystkim oświetlenie pionowe, jakość barwy dla obrazu oraz kontrola migotania przy wysokich klatkażach.

Światło uciążliwe (spill light) – obowiązkowe przy boiskach zewnętrznych

Zbliżając się do końca artykułu, warto zwrócić uwagę na jeszcze jedną rzecz – na boiskach outdoor nie projektujemy tylko „dla murawy”. Trzeba też pilnować, co dzieje się ze światłem poza obiektem. Właśnie dlatego PN-EN 12193 odnosi się do ograniczania światła uciążliwego oraz do pojęcia „curfew”, czyli pory nocnej, po której wymagania dotyczące uciążliwości są ostrzejsze.

W praktyce to często decyduje o:

• skargach mieszkańców i konfliktach z otoczeniem,
• zapisach formalnych i wymaganiach administracyjnych,
• konieczności doboru optyk, ekranowania i precyzyjnego celowania opraw.

To wszystko brzmi dość „opisowo”, więc poniżej pokazujemy praktyczne liczby z normy na przykładzie piłki nożnej — bo dopiero na konkretnych wartościach widać, gdzie najczęściej pojawiają się różnice między oczekiwaniami a odbiorem.

Przykład: piłka nożna – wartości normowe vs popularne tabele branżowe

Żeby nie operować ogólnikami, weźmy na warsztat piłkę nożną — bo to najczęstszy przypadek w inwestycjach samorządowych i klubowych. Poniższe wartości pokazują, jak norma ustawia poziomy dla klas I/II/III oraz dlaczego „popularne tabelki z internetu” mogą być pomocne jako orientacja, ale nie powinny być podstawą odbioru.

WSKAZÓWKA: popularne tabele „football field lighting standard” 

W sieci często krążą tabele z poziomami rzędu 1000/1400/2000 lx dla TV. Mogą być przydatne jako skrót branżowy i punkt startu do rozmowy o poziomie obiektu, ale nie są podstawą do projektowania i odbioru. W praktyce projekt i weryfikację opieramy na PN-EN 12193, bo to ona porządkuje: utrzymywane wartości, siatkę pomiarową, podejście do olśnienia oraz wymagania pod kamery (w tym jakość barwy i migotanie).

I właśnie na tych filarach (lx, równomierność, olśnienie, jakość światła) najczęściej „rozjeżdża się” projekt z odbiorem — dlatego poniżej zbieramy typowe błędy, które widzimy na boiskach i w halach.

Najczęstsze błędy, które widzimy na obiektach sportowych

Podsumowując wszystko, co powyżej możemy zauważyć, że występuje kilka naczelnych błędów przy projektowaniu oświetlenia w obiektach sportowych: 

Skoro wiemy, gdzie najczęściej pojawiają się problemy, przejdźmy do praktycznego procesu: jak policzyć to w projekcie i jak przygotować odbiór, żeby wyniki były porównywalne.

DIALux i audyt: jak to spinamy w praktyce

Norma daje wymagania, ale to projekt i pomiary decydują, czy obiekt je realnie spełnia. Dlatego traktujemy DIALux i audyt nie jako „opcję”, tylko jako narzędzia, które spinają: założenia → obliczenia → siatkę → pomiary → protokół.

• Audyt istniejącej instalacji: pomiary na uzgodnionej siatce, protokół pomiarowy, weryfikacja vs wymagania klasy.

• Projekt w DIALux/DIALux evo: model geometrii, dobór optyk, obliczenia Ehor/Evert, równomierności, olśnienia, a dla TV — płaszczyzny i scenariusze pod kamery.

• Dokumentacja odbiorowa: porównanie obliczeń z pomiarami, wnioski i rekomendacje utrzymaniowe.

Odporność mechaniczna, czyli BallProof – standard DIN 18032-3

Na sam koniec warto wspomnieć, że jeśli mówimy o halach sportowych, oprócz parametrów świetlnych z PN-EN 12193 dochodzi jeszcze drugi wymiar wymagań: bezpieczeństwo mechaniczne opraw w warunkach gry.

W halach sportowych oprócz spełnienia wymagań PN-EN 12193 kluczowa jest też odporność opraw na uderzenia piłką (BallProof). To jednak inny obszar niż wymagania fotometryczne, dlatego omawiamy go w osobnym artykule o DIN 18032-3.

Certyfikat BallProof (DIN 18032-3) w oświetleniu hal sportowych — kompletny przewodnik Luxon LED

Zobacz, jak działa norma DIN 18032-3, jakie są klasy odporności i co warto sprawdzić przed odbiorem obiektu.

Czytam

Podsumowanie

Jeśli chcesz mieć oświetlenie sportowe, które przechodzi odbiór, działa „po czasie”, nie oślepia zawodników, dobrze współpracuje z kamerą i nie generuje konfliktów z otoczeniem, PN-EN 12193 warto traktować jako podstawę dla projektu, pomiarów i utrzymania.Jednak pamiętaj – punktem wyjścia powinna być zawsze rzetelna diagnoza stanu obecnego, czyli audyt: pomiary na uzgodnionej siatce, ocena utrzymywanych parametrów oraz weryfikacja miejsc, w których instalacja „gubi” wynik (równomierność, olśnienie, spill light). Dopiero na tej bazie sensownie dobiera się klasę, projektuje modernizację w DIALux i przygotowuje dokumentację odbiorową.

Zamów bezpłatny audyt

To pierwszy krok do zwiększenia efektywność energetycznej, poprawy warunków pracy. Dzięki niemu zyskasz projekt oświetlenia dopasowany do specyfiki Twojego obiektu, przestrzeni i potrzeb jego użytkowników.

Zostaw kontakt

Zamawiając bezpłatny audyt zyskasz::

Audyt oświetlenia

Projekt indywidualnego rozwiązania oświetleniowego

Analizę finansową inwestycji

Szacowany poziom redukcji energii elektrycznej i emisji CO2

Wypełnij formularz – skontaktujemy się w ciągu 1 h

Formularz-analiza-inwestycji/audyt

Zgody *

Wyrażam zgodę na otrzymywanie informacji handlowych od Luxon Sp. z o.o. za pośrednictwem środków komunikacji elektronicznej oraz na korzystanie z komunikacji e-mail w celach marketingowych. Polityka prywatności

Captcha

Wyślij

Jeżeli jesteś człowiekiem, zostaw to pole puste.

Artykuł PN-EN 12193 – praktyczny przewodnik po normach oświetlenia sportowego pochodzi z serwisu Luxon LED.

PN-EN 12464-2 porządkuje temat w sposób jednoznaczny. Określa wymagania oświetleniowe dla zadań i aktywności realizowanych na zewnątrz nie tylko przez pryzmat natężenia, ale jako zestaw kryteriów: natężenie i równomierność, olśnienie w ujęciu outdoor, barwa i oddawanie barw, a także ograniczenie światła uciążliwego. To podejście pozwala przygotować dokumentację projektową i odbiorową tak, aby wyniki obliczeń dało się uczciwie porównać z pomiarami.

W tym przewodniku pokazujemy, jak czytać normę i jak przełożyć ją na praktykę: od doboru wymagań, przez siatkę obliczeń i pomiarów, po odbiór i najczęstsze błędy, które „wysypują” inwestycje.

Z tego artykułu dowiesz się: 

• Czym jest PN-EN 12464-2 i kiedy ją stosować? 
• Jakie są podstawowe parametry wymagane przez normę i co oznaczają w praktyce?
• Od czego zacząć dobór wymagań?
• Jakie konkretne wartości normowe obowiązują w typowych zastosowaniach (parkingi, stacje paliw, place budowy, przemysł)?
• Jak wyznaczyć siatkę obliczeniową i pomiarową oraz jak stosować wzór na maksymalny krok siatki?
• Na co uważać w projekcie: olśnienie, światło uciążliwe, MF, barwa i migotanie
• Jak wygląda weryfikacja i odbiór: protokół, punkty pomiarowe, porównywalność wyników
• Jakie są najczęstsze błędy i jak je wyeliminować checklistą do OPZ/SIWZ?

Czym jest PN-EN 12464-2 i co reguluje?

PN-EN 12464-2 dotyczy oświetlenia miejsc pracy na zewnątrz (outdoor work places) – czyli przestrzeni, w których wykonywane są zadania wzrokowe poza budynkiem: na terenach zakładów, placach manewrowych, strefach załadunku i rozładunku, parkingach obsługowych, obiektach infrastrukturalnych, placach budowy i wielu innych obszarach, gdzie oświetlenie ma zapewnić wydajność pracy, bezpieczeństwo i komfort widzenia.

WAŻNE: 

PN-EN 12464-2 nie jest normą drogową i nie zastępuje PN-EN 13201 dla oświetlenia dróg, a jednocześnie nie jest kontynuacją podejścia „wnętrzowego” z PN-EN 12464-1 (tam olśnienie ocenia się metodą UGR, a tu stosuje się podejście outdoor). Uporządkowanie tego podziału ma bezpośrednie znaczenie w dokumentacji przetargowej i odbiorowej – determinuje parametry, metodę obliczeń oraz sposób weryfikacji.

Aby przejść od zakresu normy do doboru wymagań, warto najpierw uporządkować język parametrów, które pojawiają się w tabelach.

Podstawowe pojęcia i parametry, które wracają w projekcie i odbiorze

Norma posługuje się zestawem parametrów, które powinny być wpisane wprost w dokumentację projektową, ponieważ to one są później weryfikowane. Dla czytelności warto zebrać je w jednej tabeli – to skraca opis, a jednocześnie eliminuje ryzyko „różnych interpretacji” podczas odbioru.

Mając uporządkowane parametry, można przejść do logiki doboru wymagań.

Od czego zacząć – procedura doboru wymagań

Krok 1: identyfikacja obszaru i aktywności

W PN-EN 12464-2 wymagania nie są przypisane do „obiektu” jako całości, tylko do obszaru i aktywności. Przykładowo: parking, strefa wjazdu/wyjazdu, punkt odczytu, strefa załadunku, wykop na budowie – to różne zastosowania i różne wymagania, nawet jeśli funkcjonują w obrębie jednej inwestycji.

Dlatego punktem wyjścia jest zawsze nazwanie:

• obszaru (gdzie to jest i jak jest używane),
• aktywności (co się tam robi wzrokowo).

Krok 2: komplet parametrów dla obszaru

Dla wybranego wiersza tabeli norma wymaga zestawu wartości. W praktyce dokumentacja nie powinna zawierać wyłącznie Ēm. Zestaw minimalny to:

• Ēm (lx),
• Uo,
• RGL,
• Ra.

Dopiero komplet parametrów daje podstawę do obliczeń i odbioru.

Krok 3: zasada „najbardziej rygorystyczna” w obrębie obszaru

Jeżeli w tym samym obszarze występują różne zadania, a jedno z nich ma wyższe wymagania, w praktyce projektowej obowiązuje zasada: dla obszaru przyjmuje się wymagania bardziej rygorystyczne, o ile nie rozdziela się stref fizycznie (innym układem opraw) i nie wprowadza osobnych obszarów obliczeniowych/pomiarowych.

Po tej procedurze dobór wymagań staje się powtarzalny. Poniżej znajdują się konkretne przykłady liczbowe z normy dla najczęściej spotykanych zastosowań.

Wymagania z normy – konkretne parametry dla typowych zastosowań

W praktyce największe różnice wychodzą nie w „średniej dla całego terenu”, tylko w konkretnych strefach: manewry, załadunek, wjazdy, punkty serwisowe. Dlatego poniżej pokazujemy minimalne wymagania z normy dla typowych obszarów – dokładnie w takim układzie, w jakim warto je wpisać do dokumentacji i sprawdzać na odbiorze.

Strefy ogólne: ciągi piesze, ruch pojazdów, manewry

Poniższe wymagania są użyteczne jako punkt odniesienia dla obszarów ogólnych na terenach zewnętrznych. Warto zwrócić uwagę, że norma różnicuje poziomy zależnie od charakteru ruchu i ryzyka manewrów.

Te wartości pokazują praktyczną różnicę: im wyższe ryzyko i złożoność manewru, tym wyższy poziom natężenia i zwykle bardziej restrykcyjna równomierność. To logicznie prowadzi do parkingów, które norma rozpisuje poziomami zależnie od natężenia ruchu.

Parkingi: mały, średni i duży ruch

Parkingi są jedną z najczęściej wyszukiwanych kategorii. Norma rozróżnia je według natężenia ruchu, co jest wygodnym i czytelnym kryterium doboru.

W projektach parkingów najczęściej problemem nie jest sam dobór Ēm, lecz utrzymanie równomierności oraz ograniczenie olśnienia przy niskim tle luminancji. To będzie istotne w części „na co uważać w projekcie”.

Stacje paliw: wjazd/wyjazd i strefy operacyjne

Stacje paliw łączą strefy o różnym charakterze: od wjazdów/wyjazdów po punkty obsługowe i strefy odczytu. Norma podaje różne wartości, zależne od warunków otoczenia.

W praktyce projektowej strefa odczytu i serwisu jest typowym miejscem, w którym wymagania są znacząco wyższe niż dla parkingu. Jeśli traktuje się całość jako jeden obszar, obowiązuje zasada „najbardziej rygorystyczna”, albo należy te strefy wydzielić w projekcie jako osobne obszary obliczeniowe.

Place budowy: poziomy zależne od rodzaju prac

Place budowy są dobrym przykładem, jak norma buduje poziomy od prac zgrubnych do prac wymagających większej precyzji wzrokowej. Poniższa tabela pokazuje narastanie wymagań wraz ze złożonością zadania.

Tę tabelę warto traktować jako „schemat doboru”: jeśli zakres prac zmienia się w czasie, w dokumentacji powinno znaleźć się doprecyzowanie, jaki scenariusz jest wymagany (np. minimalny dla prac ogólnych, a w określonych strefach – podwyższony).

Przemysł i składowanie na zewnątrz: załadunek, przeładunek i inspekcja

W obszarach przemysłowych różnicę robi nie tylko natężenie, ale też równomierność i olśnienie. W wielu inwestycjach to właśnie tutaj pojawiają się rozbieżności odbiorowe, ponieważ strefy są rozległe i trudniejsze do równomiernego oświetlenia.

Siatka obliczeniowa i pomiarowa – jak liczyć i jak mierzyć, żeby wyniki się spotkały?

Jeżeli wymagania są znane, kolejnym krokiem jest ustalenie, w jakich punktach i w jaki sposób będą liczone oraz mierzone parametry. Brak spójnej siatki powoduje, że projekt i pomiar nie są porównywalne, a wynik odbioru zależy od arbitralnego doboru punktów.

Norma opisuje zasady tworzenia siatki punktów i sposób wyznaczania maksymalnego kroku siatki. Zanim pojawi się wzór, warto zapamiętać trzy reguły, które wprowadzają porządek w dokumentacji:

• siatka jest z reguły prostokątna,
• wartości liczy się i mierzy w środkach pól siatki,
• proporcje boków pojedynczego pola siatki powinny być zbliżone do kwadratu (w praktyce: bez skrajnych prostokątów).

Wzór na maksymalny krok siatki

Norma podaje praktyczny wzór na maksymalny rozmiar oczka siatki w funkcji wymiaru analizowanego obszaru:

p = 0,2 × 5^(log10(d)), przy czym p ≤ 10 m

gdzie:

• d to dłuższy wymiar obszaru obliczeń,
• p to maksymalny rozmiar komórki siatki.

Po wyznaczeniu p dobiera się liczbę punktów w obu kierunkach tak, aby oczka były możliwie zbliżone do proporcji 1:1. Z perspektywy odbioru kluczowe jest to, aby pomiary zostały wykonane w punktach odpowiadających siatce z projektu.

Co powinno znaleźć się w protokole pomiarowym?

Aby wynik pomiaru był porównywalny z obliczeniami, protokół powinien zawierać co najmniej:

• datę i godzinę pomiaru,
• konfigurację instalacji (tryb pracy, sterowanie, ewentualne redukcje mocy),
• identyfikację obszaru i punktów siatki,
• dane przyrządu pomiarowego (kalibracja),
• informacje o stanie instalacji (czystość opraw, ewentualne zabrudzenia) oraz warunkach otoczenia.

Mając spójną siatkę, można przejść do kryteriów projektowych, które najczęściej „wywracają” odbiór mimo poprawnych wartości Ēm.

Na co uważać w projekcie – kryteria, które najczęściej wywracają odbiór

Na etapie odbioru najczęściej nie problemem są same wartości Ēm, lecz to, czy projekt uwzględnił kryteria, które realnie wpływają na wynik pomiarów i komfort użytkowania. Poniżej zebraliśmy obszary, które najczęściej powodują niezgodność: olśnienie, światło uciążliwe, utrzymanie parametrów (MF) oraz jakość światła przy sterowaniu.

Weryfikacja i odbiór

Odbiór zgodny z PN-EN 12464-2 powinien opierać się na porównywalności projektu i pomiaru. Z perspektywy inwestora najważniejsze jest dopięcie dwóch elementów: spójnej siatki oraz kompletnej dokumentacji warunków pomiarowych.

Weryfikacja powinna obejmować:

• pomiary w punktach zgodnych z siatką obliczeniową,
• wyliczenie średnich i równomierności,
• potwierdzenie, że zastosowane źródła spełniają wymagania dotyczące Ra oraz barwy światła,
• weryfikację wymagań dotyczących olśnienia i, jeśli dotyczy, światła uciążliwego,
• opis konfiguracji pracy instalacji (tryby redukcji, sceny).

W praktyce warto doprecyzować w dokumentacji przetargowej, jakie elementy muszą znaleźć się w raporcie odbiorowym. Bez tego odbiór może ograniczyć się do natężenia, pomijając parametry, które realnie wpływają na komfort i bezpieczeństwo.

Najczęstsze błędy (błąd – skutek – co sprawdzić)

W projektach PN-EN 12464-2 powtarzają się te same błędy: wynikają z nieprawidłowej identyfikacji obszaru, pominięcia części parametrów albo niespójnej metody weryfikacji. Zestawienie poniżej pokazuje: co najczęściej idzie nie tak, jaki jest skutek i co należy sprawdzić, aby uniknąć niezgodności.

Checklista do OPZ/SIWZ

Aby ograniczyć ryzyko rozbieżności na odbiorze, dokumentacja powinna zawierać:

Podsumowanie

PN-EN 12464-2 porządkuje oświetlenie zewnętrznych miejsc pracy jako zestaw wymagań, które mają być spełnione w eksploatacji i potwierdzone pomiarami. Największą różnicę w jakości projektu i spokojnym odbiorze robi konsekwentne podejście: prawidłowy dobór aktywności, komplet parametrów (nie tylko Ēm), spójna siatka obliczeń i pomiarów, kontrola olśnienia oraz uwzględnienie utrzymania parametrów w czasie.

Jeżeli te elementy są dopięte w projekcie i w dokumentacji przetargowej, odbiór przestaje być dyskusją o metodzie, a staje się weryfikacją konkretnych wartości wymaganych przez normę.

Zamów bezpłatny audyt

To pierwszy krok do zwiększenia efektywność energetycznej, poprawy warunków pracy. Dzięki niemu zyskasz projekt oświetlenia dopasowany do specyfiki Twojego obiektu, przestrzeni i potrzeb jego użytkowników.

Zostaw kontakt

Zamawiając bezpłatny audyt zyskasz::

Audyt oświetlenia

Projekt indywidualnego rozwiązania oświetleniowego

Analizę finansową inwestycji

Szacowany poziom redukcji energii elektrycznej i emisji CO2

Wypełnij formularz – skontaktujemy się w ciągu 1 h

Formularz-analiza-inwestycji/audyt

Zgody *

Wyrażam zgodę na otrzymywanie informacji handlowych od Luxon Sp. z o.o. za pośrednictwem środków komunikacji elektronicznej oraz na korzystanie z komunikacji e-mail w celach marketingowych. Polityka prywatności

Captcha

Wyślij

Jeżeli jesteś człowiekiem, zostaw to pole puste.

Artykuł PN-EN 12464-2 – praktyczny przewodnik po normach oświetlenia zewnętrznych miejsc pracy pochodzi z serwisu Luxon LED.

Dziś PN-EN 13201 coraz rzadziej funkcjonuje wyłącznie jako dokument techniczny. Dla zarządców dróg i jednostek samorządu terytorialnego jest narzędziem, które łączy bezpieczeństwo użytkowników z kosztami energii, utrzymaniem infrastruktury oraz ograniczaniem skarg mieszkańców. Dobrze zaprojektowane oświetlenie LED poprawia czytelność drogi, wspiera bezpieczne zachowania uczestników ruchu i pozwala na efektywną modernizację sieci oświetleniowej.

W tym artykule przedstawiamy praktyczne omówienie klas drogowych (M, C, P / HS) oraz kluczowych parametrów projektowych: luminancji, natężenia oświetlenia, równomierności i olśnienia – wraz z dobrymi praktykami ich stosowania.

Z tego artykułu dowiesz się: 

• PN-EN 13201 – co mówi norma?
• Dlaczego w drogach liczy się luminancja, a nie same luxy?
• Kiedy projektować w luksach, a kiedy w cd/m²?
• Klasy oświetleniowe w PN-EN 13201: M, C, P i HS + klasy dodatkowe SC i EV
• Jak dobrać oprawy i optyki LED do dróg miejskich, ekspresowych i przejść?
• Przejścia dla pieszych – kiedy potrzebne jest lokalne doświetlenie?
• Klasy M – oświetlenie dróg o ruchu pojazdów (PN-EN 13201)
• Kontrola olśnienia i „światła niepożądanego”: nie tylko fTI
• Norma a środowisko i komfort mieszkańców (appearance & environmental aspects)
• Najczęstsze błędy i jak ich uniknąć
• PN-EN 13201 w praktyce – podejście Luxon LED
• Dobre praktyki projektowe: od audytu do wdrożenia
• Podsumowanie – norma to punkt wyjścia, nie cel sam w sobie

PN-EN 13201 – fundament bezpiecznego oświetlenia drogowego

PN-EN 13201 nie jest jedną, pojedynczą normą, lecz zestawem powiązanych dokumentów, które razem opisują cały proces projektowania oświetlenia drogowego – od wyboru klasy drogi, przez obliczenia projektowe, aż po pomiary i ocenę efektywności energetycznej gotowej instalacji.

W praktyce oznacza to, że różne części normy mają znaczenie na różnych etapach inwestycji. Jedne są kluczowe już na etapie koncepcji i projektu, inne dopiero podczas odbiorów technicznych i późniejszej eksploatacji oświetlenia.

Jak podzielona jest norma PN-EN 13201?

Każda część normy odpowiada innemu obszarowi pracy projektanta i zarządcy drogi:

• CEN/TR 13201-1 – pomaga dobrać odpowiednią klasę oświetleniową
  (kiedy stosować klasy M, C lub P/HS oraz w jakich sytuacjach używać klas dodatkowych),
• PN-EN 13201-2 – określa wymagania eksploatacyjne
  (jakie parametry muszą być spełnione i jakie są wartości graniczne),
• PN-EN 13201-3 – opisuje metody obliczeniowe
  (jak liczyć luminancję, równomierność i olśnienie na etapie projektu),

PN-EN 13201-4 – dotyczy pomiarów w terenie
(jak sprawdzić, czy zrealizowane oświetlenie spełnia wymagania normy),

PN-EN 13201-5 – wprowadza wskaźniki efektywności energetycznej
(umożliwia porównywanie różnych rozwiązań pod kątem zużycia energii i kosztów).

Dzięki temu norma nie ogranicza się wyłącznie do „papierowego projektu”, ale obejmuje cały cykl życia instalacji oświetleniowej – od planowania po użytkowanie.

Co dokładnie reguluje norma?

PN-EN 13201 ma zastosowanie do oświetlenia:

• ulic i dróg miejskich,
• dróg ekspresowych i głównych tras komunikacyjnych,
• skrzyżowań i rond,
• przejść dla pieszych,
• ścieżek rowerowych,
• stref pieszych i przestrzeni współdzielonych.

W przypadku dróg przeznaczonych dla ruchu pojazdów kluczowym parametrem nie jest samo natężenie oświetlenia (luxy), lecz luminancja jezdni, wyrażana w cd/m². To ona opisuje ilość światła odbitego od nawierzchni, którą faktycznie widzi kierowca.

Dlaczego w drogach liczy się luminancja, a nie same luxy?

Natężenie oświetlenia (lux) określa, ile światła pada na powierzchnię. To parametr dobrze znany z obiektów wewnętrznych, hal czy parkingów.

W oświetleniu drogowym kluczowa jest jednak luminancja (cd/m²) – czyli ilość światła odbitego od nawierzchni, którą faktycznie widzi kierowca. To ona decyduje o czytelności drogi, widoczności przeszkód oraz kontrastach między jezdnią a otoczeniem.

Kierowca nie „ocenia luksów”. Podejmuje decyzje na podstawie obrazu: kontrastu, jasności nawierzchni i widoczności obiektów. Dlatego w normie PN-EN 13201 dla wielu kategorii dróg podstawą są:

• luminancja jezdni,
• jej równomierność,
• kontrola olśnienia.

W praktyce jednym z najczęstszych błędów projektowych jest ocenianie jakości oświetlenia drogowego wyłącznie przez pryzmat wartości luksów. Droga może spełniać wymagania natężenia oświetlenia, a jednocześnie być słabo czytelna dla kierowcy, jeśli luminancja i jej rozkład nie zostały prawidłowo zaprojektowane.

Prawidłowo dobrana luminancja:

• zapewnia odpowiedni kontrast między jezdnią a obiektami,
• ogranicza ryzyko olśnienia (fTI),
• poprawia czytelność skrzyżowań, przejść i łuków,
• zwiększa bezpieczeństwo i komfort jazdy,
• zmniejsza liczbę skarg mieszkańców związanych z oświetleniem.

Kiedy projektować w luksach, a kiedy w cd/m²?

Jednym z kluczowych momentów w projektowaniu oświetlenia drogowego jest wybór właściwego sposobu oceny światła. Norma PN-EN 13201 jasno rozróżnia sytuacje, w których należy projektować w luminancji (cd/m²) oraz te, w których lepszym i praktyczniejszym podejściem są luxy (lx).

Klasy oświetleniowe w PN-EN 13201: M, C, P i HS + klasy dodatkowe SC i EV

W praktyce projektowej najczęściej mówi się o klasach M, C i P, jednak norma PN-EN 13201-2 definiuje pełny zestaw klas oświetleniowych, które odpowiadają różnym użytkownikom drogi i różnym sytuacjom ruchowym.

Kluczowe jest zrozumienie, że w jednym projekcie drogowym bardzo rzadko występuje tylko jedna klasa. Typowa ulica miejska może obejmować jednocześnie jezdnię dla pojazdów, skrzyżowania, chodniki, drogi rowerowe i miejsca o podwyższonym ryzyku — a każda z tych przestrzeni rządzi się innymi wymaganiami.

Klasy podstawowe

Klasa M

Przeznaczona dla ruchu pojazdów na drogach o średnich i wyższych prędkościach. W klasach M ocena jakości oświetlenia opiera się na luminancji jezdni (cd/m²), jej równomierności oraz kontroli olśnienia. To klasy stosowane m.in. na:

drogach krajowych i wojewódzkich,

ulicach przelotowych,

trasach o dużym natężeniu ruchu.

Klasa C

Stosowana w tzw. obszarach konfliktowych, czyli tam, gdzie ruch pojazdów przecina się z ruchem pieszym lub manewrami:

skrzyżowania,

ronda,

strefy kolejkowania,

ulice handlowe i place miejskie.

W klasach C podejście luminancyjne bywa niepraktyczne, dlatego częściej projektuje się je w oparciu o natężenie oświetlenia (luxy).

Klasa P

Dotyczy przestrzeni wykorzystywanych głównie przez pieszych i rowerzystów:

chodniki,

drogi rowerowe,

strefy piesze,

parkingi,

ulice osiedlowe.

Wymagania w klasach P oparte są na natężeniu oświetlenia (lux) oraz jego równomierności, ponieważ to pieszy i rowerzysta jest tu głównym użytkownikiem przestrzeni.

Klasa HS

To alternatywne klasy dla ruchu pieszego i rowerowego, w których stosuje się natężenie hemisferyczne. W praktyce oznacza to lepsze „wypełnienie” przestrzeni światłem i poprawę percepcji otoczenia — szczególnie tam, gdzie istotne jest:

poczucie bezpieczeństwa,

rozpoznawanie przeszkód,

widoczność sylwetek i krawędzi przestrzeni.

Klasy dodatkowe

Norma przewiduje również klasy uzupełniające, które stosuje się wtedy, gdy standardowe podejście nie wystarcza:

Klasa SC

Wykorzystywana tam, gdzie szczególnie ważna jest identyfikacja osób i poczucie bezpieczeństwa, np.:

miejsca o podwyższonym ryzyku,

okolice przystanków,

przejścia podziemne,

przestrzenie publiczne wymagające lepszej widoczności twarzy.

Klasa EV

Stosowana w lokalizacjach, gdzie kluczowa jest dobra widoczność powierzchni pionowych, np.:

stacje poboru opłat,

węzły drogowe,

miejsca kontroli i obsługi ruchu.

Jak to wygląda w praktyce?

W jednym projekcie drogowym bardzo często łączą się różne klasy:

• jezdnia – klasa M,
• skrzyżowanie lub rondo – klasa C,
• chodnik lub droga rowerowa – klasa P lub HS,
• miejsca newralgiczne – dodatkowo SC lub EV.

W uproszczeniu można przyjąć, że:

• klasy M dotyczą ruchu pojazdów o wyższych prędkościach,
• klasy C obejmują miejsca kolizyjne i skrzyżowania,
• klasy P odnoszą się do przestrzeni pieszych i rowerowych,
• klasy HS zwiększają czytelność i bezpieczeństwo w trudniejszych przestrzeniach.

Takie podejście pozwala projektować oświetlenie nie „pod normę”, lecz pod realne zachowania użytkowników drogi.W przypadku dróg przeznaczonych dla ruchu pojazdów kluczowym parametrem nie jest samo natężenie oświetlenia (luxy), lecz luminancja jezdni, wyrażana w cd/m². To ona opisuje ilość światła odbitego od nawierzchni, którą faktycznie widzi kierowca.

Jak dobrać oprawy i optyki LED do dróg miejskich, ekspresowych i przejść?

Wiesz już co wchodzi w skład normy, a także znasz już wszystkie klasy oświetleniowe. Czas, aby porozmawiać o doborze opraw, bo w oświetleniu drogowym nie wygrywa „najmocniejsza oprawa”, lecz oprawa z właściwie dobraną optyką i kontrolą światła. 

Dobrze zaprojektowane oświetlenie to takie, które trafia dokładnie tam, gdzie jest potrzebne — i nie świeci tam, gdzie światło nie wnosi żadnej wartości. Dlatego dobór opraw LED w drogach zawsze powinien wynikać z geometrii drogi, klasy oświetleniowej oraz warunków obserwacji kierowcy i pieszych, a nie wyłącznie z mocy czy strumienia świetlnego.

Na co zwrócić uwagę przy doborze opraw drogowych LED?

1. Rozsył światłości dopasowany do geometrii drogi
Optyka oprawy musi być dobrana do:

• szerokości jezdni i liczby pasów,
• obecności łuków, skrzyżowań i rond,
• wysokości montażu oraz rozstawu słupów.

Niewłaściwy rozsył może powodować nierównomierną luminancję, prześwietlenia lub niedoświetlenia, nawet jeśli projekt „na papierze” spełnia wymagania normy.

2. Kontrola olśnienia (fTI) i komfort kierowcy
Ograniczenie olśnienia jest jednym z kluczowych elementów bezpieczeństwa drogowego. Dobrze zaprojektowana oprawa:

• minimalizuje olśnienie przeszkadzające kierowcy,
• poprawia czytelność drogi w trudnych warunkach (deszcz, mgła, mokra nawierzchnia),
• zmniejsza zmęczenie wzroku podczas dłuższej jazdy nocą.

3. Doświetlenie stref przyległych (REI)
W praktyce ważne jest nie tylko oświetlenie samej jezdni, ale także:

• krawędzi drogi,
• poboczy,
• przejść dla pieszych i stref oczekiwania.

Odpowiednie doświetlenie tych obszarów poprawia widoczność pieszych i obiektów znajdujących się poza głównym pasem ruchu.

4. Możliwość sterowania i redukcji mocy
Nowoczesne oświetlenie drogowe coraz częściej wykorzystuje:

• nocne redukcje mocy,
• scenariusze czasowe,
• integrację z systemami Smart City.

Pozwala to ograniczać zużycie energii w godzinach o niskim natężeniu ruchu, bez pogarszania bezpieczeństwa.

5. Parametry środowiskowe i ograniczenie światła niepożądanego
Dobrze dobrana oprawa drogowa:

• ogranicza emisję światła poza obszar drogi (np. do okien budynków),
• redukuje zanieczyszczenie światłem,
• spełnia wymagania środowiskowe i lokalne wytyczne samorządów.

Uwaga praktyczna: LED i warunki pracy

Warto pamiętać, że parametry opraw LED zależą od warunków pracy, w tym temperatury otoczenia.
Dane fotometryczne producentów często odnoszą się do warunków laboratoryjnych, podczas gdy w rzeczywistości oprawy pracują w zmiennych warunkach atmosferycznych — szczególnie zimą.

Dlatego w projektach drogowych należy uwzględniać:

• wpływ temperatury na strumień świetlny,
• stabilność parametrów w czasie,
• realne warunki eksploatacji, a nie tylko dane katalogowe.

Takie podejście pozwala uniknąć sytuacji, w której instalacja spełnia normę w obliczeniach, ale w praktyce traci swoje właściwości użytkowe.

Przejścia dla pieszych – kiedy potrzebne jest lokalne doświetlenie?

Przejścia dla pieszych wymagają szczególnej uwagi projektowej. Celem oświetlenia nie jest wyłącznie „jasno na pasach”, lecz przede wszystkim jak najwcześniejsze zauważenie pieszego przez kierowcę i czytelna informacja o miejscu potencjalnego konfliktu.

W praktyce lokalne doświetlenie przejścia powinno:

• zwracać uwagę kierowcy na obecność przejścia już z odpowiedniej odległości,
• doświetlać sylwetkę pieszego od strony nadjeżdżającego pojazdu, tak aby była wyraźnie widoczna na tle jezdni,
• unikać olśnienia kierowców dzięki właściwej optyce, ustawieniu opraw i zastosowaniu asymetrycznego rozsyłu światła,
• obejmować również strefy oczekiwania po obu stronach przejścia, a nie tylko same „pasy”.

To obszar, w którym dobór opraw i ich orientacja mają znaczenie porównywalne z samą mocą oświetlenia.

Jednym z najczęstszych błędów projektowych jest koncentracja światła wyłącznie na oznakowaniu poziomym, bez odpowiedniego doświetlenia sylwetki pieszego. Skuteczne oświetlenie przejścia powinno eksponować człowieka na tle jezdni, a nie jedynie samą powierzchnię pasów, które i tak są dobrze widoczne w świetle reflektorów pojazdu.

Klasy M – oświetlenie dróg o ruchu pojazdów (PN-EN 13201)

Jak już wiesz, klasy M w normie PN-EN 13201 dotyczą dróg przeznaczonych głównie dla ruchu pojazdów, gdzie kierowcy poruszają się ze średnimi i wyższymi prędkościami, a obserwacja drogi odbywa się z typowej pozycji za kierownicą.
Są to m.in. drogi miejskie, drogi główne, obwodnice oraz drogi ekspresowe.

W tych warunkach norma opiera się na luminancji jezdni, a nie na samym natężeniu oświetlenia. Kluczowe są nie tylko wartości średnie, ale także równomierność i kontrola olśnienia, które bezpośrednio wpływają na bezpieczeństwo jazdy.

Minimalne wymagania dla klas M (wg PN-EN 13201-2)

Poniższe wartości dotyczą poziomów utrzymanych (maintained), czyli takich, które muszą być spełnione przez cały okres eksploatacji instalacji.

Klasa	M1
Lav (cd/m²) ≥	2,00
U₀ ≥	0,40
Uₗ ≥	0,70
fTI (%) ≤	10
REI ≥	0,35

Klasa	M2
Lav (cd/m²) ≥	1,50
U₀ ≥	0,40
Uₗ ≥	0,70
fTI (%) ≤	10
REI ≥	0,35

Klasa	M3
Lav (cd/m²) ≥	1,00
U₀ ≥	0,40
Uₗ ≥	0,60
fTI (%) ≤	15
REI ≥	0,30

Klasa	M4
Lav (cd/m²) ≥	0,75
U₀ ≥	0,40
Uₗ ≥	0,60
fTI (%) ≤	15
REI ≥	0,30

Klasa	M5
Lav (cd/m²) ≥	0,50
U₀ ≥	0,35
Uₗ ≥	0,40
fTI (%) ≤	15
REI ≥	0,30

Klasa	M6
Lav (cd/m²) ≥	0,30
U₀ ≥	0,35
Uₗ ≥	0,40
fTI (%) ≤	20
REI ≥	0,30

Klasa	Lav (cd/m²) ≥	U₀ ≥	Uₗ ≥	fTI (%) ≤	REI ≥
M1	2,00	0,40	0,70	10	0,35
M2	1,50	0,40	0,70	10	0,35
M3	1,00	0,40	0,60	15	0,30
M4	0,75	0,40	0,60	15	0,30
M5	0,50	0,35	0,40	15	0,30
M6	0,30	0,35	0,40	20	0,30

Co oznaczają te parametry w praktyce?

Choć tabela wygląda „technicznie”, każdy z parametrów odnosi się do bardzo konkretnych doświadczeń kierowcy na drodze:

• Lav – średnia luminancja jezdni
  To bazowy poziom widzenia drogi. Zbyt niska luminancja oznacza słabą czytelność nawierzchni i wolniejszą reakcję kierowcy.
• U₀ – równomierność ogólna
  Odpowiada za to, czy droga jest oświetlona „spójnie”. Niska równomierność powoduje jasne i ciemne plamy, które utrudniają ocenę sytuacji na drodze.
• Uₗ – równomierność podłużna
  Szczególnie istotna na długich, prostych odcinkach. Jej brak sprawia, że kierowca widzi rytmiczne zmiany jasności, co męczy wzrok i pogarsza koncentrację.
• fTI – olśnienie utrudniające widzenie
  Określa, w jakim stopniu oprawy mogą „oślepiać” kierowcę. Przekroczenie dopuszczalnych wartości zwiększa zmęczenie i obniża zdolność oceny odległości.
• REI – oświetlenie stref przyległych
  Ważne dla dostrzegania obiektów przy krawędzi jezdni: pieszych, rowerzystów, znaków, wjazdów czy przeszkód.

Dlaczego niespełnienie jednego parametru to realny problem?

W oświetleniu drogowym parametry działają jak system naczyń połączonych.
Droga może spełniać wymaganą średnią luminancję, ale jeśli:

• równomierność jest zbyt niska,
• albo poziom olśnienia przekracza normę,

to efekt końcowy dla kierowcy będzie negatywny.

W praktyce oznacza to:

• gorszą czytelność drogi,
• szybsze zmęczenie wzroku,
• większe ryzyko błędnej oceny sytuacji,
• więcej skarg mieszkańców,
• a w skrajnych przypadkach – problemy na etapie odbioru inwestycji.

Ważne: poziomy utrzymane i współczynnik utrzymania (MF)

Warto podkreślić, że wartości podane w normie PN-EN 13201 odnoszą się do poziomów utrzymanych, czyli takich, które muszą być spełnione po uwzględnieniu spadku strumienia świetlnego w czasie.

Dlatego w projekcie:

• stosuje się współczynnik utrzymania (MF – Maintenance Factor),
• a w dokumentacji przetargowej MF powinien być jasno określony i uzasadniony.

Brak precyzyjnego zapisu MF to jeden z częstszych powodów rozbieżności między projektem a rzeczywistym efektem po kilku latach eksploatacji.

Mokra jezdnia – dodatkowe wyzwanie projektowe

W wybranych warunkach klimatycznych (w tym w Polsce) coraz częściej zwraca się uwagę na zachowanie oświetlenia przy mokrej nawierzchni.

Mokra jezdnia:

• zmienia sposób odbicia światła,
• może obniżać kontrast,
• „rozmywa” czytelność geometrii drogi.

Dlatego w zaawansowanych projektach analizuje się dodatkowo równomierność i percepcję luminancji w warunkach mokrych, szczególnie na drogach o wyższych klasach i w newralgicznych punktach.

Kontrola olśnienia i „światła niepożądanego” – nie tylko fTI

W projektach oświetlenia drogowego olśnienie jest jednym z kluczowych zagadnień bezpieczeństwa, ale jednocześnie jednym z najczęściej upraszczanych. W praktyce nie sprowadza się ono do jednego wskaźnika ani jednego rodzaju użytkownika drogi.

Dla dróg objętych klasami M norma PN-EN 13201 opisuje olśnienie głównie poprzez wskaźnik fTI (threshold increment), który określa, w jakim stopniu źródła światła utrudniają widzenie kierowcy. To ważny parametr, bo bezpośrednio wpływa na zmęczenie wzroku i zdolność oceny sytuacji na jezdni.

Jednak wraz z przejściem do obszarów konfliktowych i przestrzeni pieszych (klasy C, P i HS) sytuacja staje się bardziej złożona.

Dlaczego fTI nie zawsze wystarcza?

W skrzyżowaniach, strefach miejskich, na przejściach dla pieszych czy w przestrzeniach współdzielonych:

• obserwator (kierowca, pieszy, rowerzysta) patrzy w wielu kierunkach,
• pozycja obserwacji jest zmienna,
• w polu widzenia pojawia się więcej źródeł światła, elewacji i elementów otoczenia.

W takich warunkach samo spełnienie wymagań fTI nie gwarantuje komfortu widzenia. Dlatego norma dopuszcza i wręcz zachęca do stosowania dodatkowych środków kontroli olśnienia oraz światła emitowanego w niepożądanych kierunkach.

Światło niepożądane – problem nie tylko kierowców

W praktyce projektowej coraz większe znaczenie ma kontrola światła uciążliwego (intrusive light), czyli światła, które:

• świeci poza obszar, który ma być oświetlony,
• trafia do okien mieszkań, na elewacje lub tereny sąsiednie,
• powoduje dyskomfort pieszych i mieszkańców.

Dotyczy to m.in.:

• emisji światła powyżej horyzontu,
• nadmiernego doświetlania terenów przyległych,
• zjawiska sky glow (poświata nad miastem).

Dlatego w wymaganiach projektowych i przetargowych coraz częściej – obok obliczeń – pojawiają się zapisy dotyczące:

• konstrukcji optyki opraw,
• kontroli rozsyłu światła,
• ograniczenia emisji w górę i na boki,
• klas opraw ograniczających olśnienie i światło uciążliwe.

Gdzie ma to największe znaczenie?

Kontrola olśnienia i światła niepożądanego jest szczególnie istotna tam, gdzie:

• drogi przebiegają blisko zabudowy mieszkaniowej,
• występują intensywne ruchy piesze (klasy P/HS),
• projektowane są strefy uspokojonego ruchu i centra miast,
• ważny jest komfort użytkowników, a nie tylko spełnienie minimalnych wartości normowych.

W tych lokalizacjach źle dobrana oprawa – nawet przy poprawnych obliczeniach – może prowadzić do:

• skarg mieszkańców,
• konieczności korekt instalacji,
• dodatkowych kosztów modernizacji,
• pogorszenia odbioru całej inwestycji.

Wniosek praktyczny

W oświetleniu drogowym olśnienie to nie tylko parametr fTI.
To również:

• sposób prowadzenia światła,
• kontrola jego emisji,
• dopasowanie optyki do kontekstu urbanistycznego i funkcji przestrzeni.

Dobrze zaprojektowane oświetlenie to takie, które zapewnia bezpieczeństwo kierowcom, a jednocześnie nie staje się uciążliwe dla pieszych i mieszkańców.

Norma a środowisko i komfort mieszkańców (appearance & environmental aspects)

W kontekście normy PN-EN 13201-2 warto również wiedzieć, że oświetlenie drogowe wpływa nie tylko na bezpieczeństwo na jezdni, ale także na otoczenie i komfort mieszkańców – zarówno w dzień, jak i w nocy.

Światło niepożądane to osobny, coraz istotniejszy temat. Norma zwraca uwagę na konieczność ograniczania:

• emisji światła w kierunku zabudowy mieszkaniowej,
• emisji powyżej horyzontu (sky glow),
• uciążliwości dla obszarów przyrodniczych.

W praktyce oznacza to rosnącą rolę:

• opraw z dobrze kontrolowaną optyką,
• ograniczenia emisji w niepożądanych kierunkach,
• sterowania i redukcji poziomów oświetlenia w godzinach niskiego natężenia ruchu.

Takie podejście pozwala spełnić wymagania normy, poprawić komfort mieszkańców i uniknąć kosztownych korekt instalacji w przyszłości.

Najczęstsze błędy w projektowaniu oświetlenia drogowego – i jak ich uniknąć

Norma PN-EN 13201 daje solidne ramy do projektowania bezpiecznego i efektywnego oświetlenia drogowego. W praktyce jednak wiele problemów nie wynika z samej normy, lecz ze sposobu jej interpretacji i stosowania w konkretnych warunkach lokalnych.

Analiza projektów drogowych i modernizacji pokazuje, że te same błędy powtarzają się niezależnie od skali inwestycji – od lokalnych ulic po większe ciągi komunikacyjne. Poniżej zebraliśmy najczęstsze z nich wraz z krótkim komentarzem, który pomoże ich uniknąć już na etapie koncepcji i projektu.

UWAGA: 

Wiele z tych błędów wynika z kopiowania gotowych schematów bez analizy lokalnych warunków ruchu, geometrii drogi i otoczenia. W efekcie instalacja może formalnie spełniać normę, ale nie odpowiadać realnym potrzebom użytkowników drogi ani oczekiwaniom mieszkańców.

Norma PN-EN 13201 w praktyce – od wymagań do realnych efektów

Wiedza o normie PN-EN 13201 ma sens tylko wtedy, gdy potrafimy przełożyć ją na konkretne decyzje projektowe i rozwiązania działające w rzeczywistych warunkach drogowych. W praktyce to właśnie na etapie interpretacji normy rozstrzyga się, czy oświetlenie będzie wyłącznie „zgodne z tabelą”, czy faktycznie poprawi bezpieczeństwo, komfort widzenia i ekonomikę utrzymania infrastruktury.

Dlatego w projektach drogowych Luxon LED norma PN-EN 13201 nie jest traktowana jako formalny załącznik, lecz jako narzędzie projektowe, które prowadzi cały proces – od audytu, przez obliczenia, aż po odbiór i eksploatację.

Jak stosujemy PN-EN 13201 w projektach Luxon LED

Każdy projekt oświetlenia drogowego analizujemy w kontekście konkretnej lokalizacji, geometrii drogi i realnych warunków ruchu. W praktyce oznacza to m.in.:

• obliczenia luminancji jezdni zgodnie z PN-EN 13201 (Lav, U₀, Uₗ, fTI, REI),
• dobór optyk i rozsyłu światła dopasowanych do klasy drogi, jej szerokości i organizacji ruchu,
• analizę efektywności energetycznej zgodnie z PN-EN 13201-5,
• świadomy dobór barwy światła oraz kontrolę olśnienia i światła niepożądanego,
• przygotowanie kompletnej dokumentacji projektowej i powykonawczej dla inwestora.

Takie podejście pozwala projektować instalacje, które spełniają wymagania normowe nie tylko w momencie odbioru, ale również po latach eksploatacji.

Dzięki takiemu podejściu instalacja zachowuje wymagane parametry w całym okresie użytkowania, a nie tylko w dniu odbioru.

Podsumowanie

Dobrze zaprojektowane oświetlenie drogowe to znacznie więcej niż spełnienie minimalnych wymagań normowych. To realne zwiększenie bezpieczeństwa ruchu, lepsza czytelność drogi, mniejsza liczba zdarzeń i skarg mieszkańców oraz niższe koszty utrzymania infrastruktury w całym cyklu jej życia.

Norma PN-EN 13201 jest solidnym fundamentem – pod warunkiem, że jest właściwie interpretowana i stosowana w praktyce projektowej. Jeśli planujesz modernizację lub nową inwestycję drogową, warto oprzeć ją na rzetelnych obliczeniach i doświadczeniu zespołu, który potrafi przełożyć normę na realne efekty w terenie.

Zamów bezpłatny audyt

To pierwszy krok do zwiększenia efektywność energetycznej, poprawy warunków pracy. Dzięki niemu zyskasz projekt oświetlenia dopasowany do specyfiki Twojego obiektu, przestrzeni i potrzeb jego użytkowników.

Zostaw kontakt

Zamawiając bezpłatny audyt zyskasz::

Audyt oświetlenia

Projekt indywidualnego rozwiązania oświetleniowego

Analizę finansową inwestycji

Szacowany poziom redukcji energii elektrycznej i emisji CO2

Wypełnij formularz – skontaktujemy się w ciągu 1 h

Formularz-analiza-inwestycji/audyt

Zgody *

Wyrażam zgodę na otrzymywanie informacji handlowych od Luxon Sp. z o.o. za pośrednictwem środków komunikacji elektronicznej oraz na korzystanie z komunikacji e-mail w celach marketingowych. Polityka prywatności

Captcha

Wyślij

Jeżeli jesteś człowiekiem, zostaw to pole puste.

Artykuł PN-EN 13201 – praktyczny przewodnik po normach oświetlenia drogowego LED pochodzi z serwisu Luxon LED.

Norma PN-G-05800:2001 porządkuje wymagania dla oświetlenia elektrycznego koparek, zwałowarek i przenośników taśmowych w górnictwie odkrywkowym. Podaje wartości minimalne Ē i U dla konkretnych zastosowań oraz jednoznacznie wskazuje, gdzie należy je weryfikować. Dodatkowo Załącznik A (normatywny) rozszerza podejście o wymagania jakościowe i zasady badań – w tym obszary związane z olśnieniem, odbiciami oraz zjawiskami czasowymi światła. 

W tym artykule zbieramy te wymagania w formie praktycznej: tabele do projektu, wskazówki do OPZ/SIWZ i ramę do odbioru, tak aby wyniki obliczeń i pomiarów były porównywalne.

Z tego artykułu dowiesz się: 

• Czym jest PN-G-05800:2001 i jakiego zakresu dotyczy?
• Jakie parametry są kluczowe w projektowaniu i odbiorze (Ē, U, miejsce pomiaru, współczynnik zapasu)?
• Jakie konkretne wartości natężenia i równomierności obowiązują dla koparek/zwałowarek i przenośników taśmowych?
• Jak działa współczynnik zapasu i dlaczego projekt nie powinien „celować w minimum”?
• Jakie wymagania jakościowe wprowadza Załącznik A (normatywny)?
• Jakie badania generuje Załącznik A (normatywny)?
• Co składana się na minimalne wartości w protokole odbioru?

Czym jest PN-G-05800 i co reguluje?

PN-G-05800:2001 określa wymagania dotyczące oświetlenia elektrycznego, stosowanego w górnictwie odkrywkowym w odniesieniu do:

• koparek i zwałowarek (strefy urabiania, zwałowania, przesypu, obsługi, kabiny operatora, pomieszczeń technicznych, otoczenia maszyny),
• przenośników taśmowych (stacje, węzły przesypowe, mechanizmy, przejścia, stanowiska obsługi i otoczenie).

Norma jest „odbiorowa” – tzn. podaje nie tylko wartości, ale również dokładne miejsca pomiaru, co eliminuje uznaniowość typu „zmierzmy tam, gdzie jest najjaśniej”.

Podstawowe parametry i skróty, które warto mieć w dokumentacji

Norma operuje kilkoma parametrami, które powinny pojawić się wprost w projekcie i później – w protokole odbioru.

Dopiero po tej części definicyjnej możemy przejść do konkretów, czyli wartości liczbowych dla poszczególnych stref.

Wymagania z normy – konkretne parametry dla typowych stref

Poniższe zestawienia są „praktycznym wyciągiem” w układzie: strefa → Ē → U → miejsce pomiaru. To format najłatwiejszy do przeniesienia do dokumentacji projektowej i odbiorowej.

Koparki i zwałowarki

WSKAZÓWKA:

Tablica 1 pokazuje dwa typy stref: zadaniowe (urabianie, przesyp, odczyty, stoły) oraz bezpieczeństwa/obsługi(otoczenie maszyny, teren pod maszyną, strefy dźwignicowe). W praktyce odbiór najczęściej wykłada się na równomierności U i na błędnie dobranym miejscu pomiaru.

Przenośniki taśmowe

WSKAZÓWKA:

W przenośnikach taśmowych krytyczne są węzły przesypowe, mechanizmy napędu/napinania oraz przejścia. Jeżeli pomiary wykonuje się poza osiami wskazanymi w normie (np. „obok przejścia” zamiast „w osi przejścia”), wyniki są nieporównywalne.

Współczynnik zapasu – projektowanie „ponad minimum”

Warto wiedzieć, iż norma wymaga, aby w projektowaniu przyjmować natężenia większe od tablicowych, co najmniej w oparciu o współczynnik zapasu (stosunek średniego projektowanego natężenia do najmniejszego dopuszczalnego).

Jaka jest więc wartość współczynnika zapasu?

• 1,5 – dla miejsc i urządzeń poza pomieszczeniami zamkniętymi,
• 1,3 – dla miejsc i urządzeń w pomieszczeniach zamkniętych.

PRZYKŁAD WYLICZENIA:

• Jeżeli norma wymaga Ē = 20 lx na zewnątrz, to średnie natężenie projektowane powinno wynosić co najmniej:
  20 × 1,5 = 30 lx.
• Jeżeli norma wymaga Ē = 20 lx w pomieszczeniu zamkniętym, to średnie natężenie projektowane powinno wynosić co najmniej:
  20 × 1,3 = 26 lx.

Załącznik A (normatywny) – wymagania dotyczące oświetlenia

W PN-G-05800 wartości Ē i U z tablic są punktem wyjścia, ale norma wyraźnie rozszerza podejście o wymagania jakościowe i sposób ich weryfikacji. Załącznik A (normatywny) opisuje, jakie warunki widzenia należy zapewnić (m.in. rozkład luminancji, olśnienie, odbicia, barwę, tętnienie), a następnie wskazuje, jak te elementy badać w praktyce. 

Dzięki temu odbiór nie sprowadza się do „średniej z luxów”, tylko potwierdza, że oświetlenie jest bezpieczne i funkcjonalne w warunkach pracy maszyn. Prześledźmy po kolei każde z wymagań.

1. Rozkład luminancji w strefie przedmiotu pracy wzrokowej

Norma zwraca uwagę, że istotny jest nie tylko poziom natężenia, ale także relacje jasności w polu widzenia. Zaleca się, aby luminancja bezpośredniego otoczenia przedmiotu pracy wzrokowej była mniejsza niż luminancja samego przedmiotu, ale nie mniejsza niż 1/3 tej wartości.
To ogranicza skrajne kontrasty i poprawia ocenę odległości oraz ruchu.

WSKAZÓWKA:

W praktyce oznacza to konieczność unikania sytuacji „jasny punkt – czarne tło”. W kabinach i strefach obserwacji warto dążyć do wyrównania jasności otoczenia, zamiast „dobijać” tylko punktowo.

2. Współczynniki odbicia ścian, sufitu i podłogi (dla pomieszczeń)

Jeżeli w zakresie inwestycji są pomieszczenia przewidziane do pracy, norma zaleca zakresy współczynników odbicia:

• sufit: co najmniej 0,7 (jeżeli wysokość pomieszczenia nie przekracza 3 m),
• ściany (łącznie z zasłonami/żaluzjami oraz meblami): w praktyce 0,3–0,8, ale nie więcej niż 0,6, gdy średnie natężenie oświetlenia ogólnego jest równe lub większe niż 1000 lx,
• podłoga (łącznie z wyposażeniem): 0,2–0,4.

Jest to ważne, gdyż odbicia powierzchni wpływają na luminancje, olśnienie i odczuwalną jasność.

3. Względne natężenie oświetlenia ścian i sufitu (dla pomieszczeń)

W typowych warunkach, dla pomieszczeń przewidzianych do pracy, norma zaleca relację natężeń:

• średnie natężenie na ścianach: 0,5–0,8 wartości średniego natężenia na płaszczyźnie roboczej,
• średnie natężenie na suficie: 0,3–0,9 wartości średniego natężenia na płaszczyźnie roboczej.

WSKAZÓWKA:

To jest praktyczne kryterium „czytelności przestrzeni” – jeżeli ściany i sufit są wyraźnie niedoświetlone, wnętrze jest odbierane jako ciemne mimo zgodnych luxów na płaszczyźnie roboczej.

4. Ograniczenie olśnienia przykrego: luminancja opraw i kąt ochrony

Norma wprowadza także wymagania ograniczenia olśnienia przez odniesienie do:

• luminancji opraw i nieosłoniętych źródeł światła w cd/m²,
• kątów obserwacji (m.in. 55°, 65°, 75°, 85°),
• płaszczyzn oprawy (C0 i C90),
• oraz klas ograniczenia olśnienia (I, II, III) w zależności od minimalnego dopuszczalnego średniego natężenia oświetlenia.

W praktyce wytyczne te  działają jak twarda „bramka” na odbiorze: nawet jeśli Ē i U są spełnione, oświetlenie może być nieakceptowalne użytkowo, gdy luminancje opraw w typowych kierunkach obserwacji są zbyt wysokie.

JAK TO OPISAĆ W PROJEKCIE?

• wskazać klasę ograniczenia olśnienia (I/II/III) dla danego obszaru,
• dobrać oprawy z odpowiednią optyką i kątem ochrony,
• unikać sytuacji, w której źródło światła jest widoczne z kabiny lub w osi najczęstszej obserwacji.

5. Ograniczenie odbić

Norma opisuje olśnienie odbiciowe jako zjawisko wywołane odbiciem światła w przedmiocie pracy wzrokowej lub jego najbliższym otoczeniu. W praktyce oznacza to, że w strefach, gdzie występują powierzchnie o wysokiej refleksyjności (metal, osłony, pulpity, elementy lakierowane), należy świadomie ograniczać refleksy.

Norma wskazuje następujące kierunki działań:

• takie rozmieszczenie opraw, aby w typowym kierunku obserwacji nie powstawały odbicia,
• zapewnienie oświetlenia z kierunku patrzenia (unikanie „świecenia z tyłu za pracownika” w sytuacjach krytycznych),
• dodatkowe doświetlenie miejscowe, gdy jest potrzebne,
• dobór opraw ze specjalnym rozsyłem światłości lub o większej powierzchni świecącej i mniejszej luminancji,
• unikanie powierzchni błyszczących w polu pracy wzrokowej (preferencja powierzchni matowych).

6. Barwa światła

Norma wskazuje również, że dobór barwy źródeł światła zależy od poziomu wymaganego natężenia. Dla niższych poziomów (przykładowo: gdy natężenie na płaszczyźnie roboczej jest poniżej ok. 300 lx) zaleca się źródła o temperaturze barwowej nie mniejszej niż 3300 K.

7. Tętnienie i zmiany aperiodyczne światła

Norma wymaga ograniczenia zjawisk czasowych (tętnienie/migotanie), szczególnie w pomieszczeniach i strefach, gdzie może wystąpić efekt stroboskopowy. W praktyce krytyczne jest to w pobliżu elementów ruchomych oraz tam, gdzie pracują układy z lampami zasilanymi z sieci.

Norma wskazuje środki ograniczania tętnienia, m.in.:

• właściwe rozdzielenie opraw na fazy zasilania w instalacjach trójfazowych,
• unikanie rozwiązań, które wzmacniają efekt stroboskopowy przy pracy maszyn,
• stosowanie układów zasilania i sterowania ograniczających migotanie.

WSKAZÓWKA

Jeśli instalacja ma pracować w różnych scenariuszach (np. redukcja mocy), wymagania dotyczące tętnienia należy odnosić do typowych warunków pracy, a nie tylko do 100% mocy.

8. Oświetlenie bezpieczeństwa i oświetlenie ewakuacyjne (wymagania normy)

W PN-G-05800 wymagania dotyczące oświetlenia nie ograniczają się do trybu podstawowego. Norma określa również minimalne parametry dla oświetlenia bezpieczeństwa oraz oświetlenia ewakuacyjnego – wraz z wymaganym czasem zadziałania po zaniku oświetlenia podstawowego. Te wartości powinny być ujęte w projekcie i zweryfikowane w odbiorze jako osobna część protokołu.

Badania i odbiór – jak weryfikować oświetlenie zgodnie z normą (zakres, procedura, protokół)?

Wiedząc już jakie są wymagania wg PN-G-05800 warto przejść do badań, gdzie mamy jasno określone zarówno parametry ilościowe (Ē, U), jak i elementy jakościowe: rozkład luminancji, odbicia, barwę światła czy zjawiska czasowe (tętnienie). Dzięki temu odbiór nie jest uznaniowy, a wyniki są porównywalne między projektami i pomiarami.

Zatem, co konkretnie obejmują badania? 

• natężenie oświetlenia na płaszczyznach roboczych oraz w miejscach pomiaru wskazanych w tabelach,
• równomierność oświetlenia (U),
• współczynnik zapasu (tylko dla nowych urządzeń),
• rozkład luminancji w strefie przedmiotu pracy wzrokowej,
• współczynniki odbicia (ściany/sufit/podłoga – jeśli dotyczy),
• natężenie oświetlenia ścian i sufitu (jeśli dotyczy),
• luminancję opraw i kąt ochrony,
• ograniczenie odbić,
• barwę światła,
• tętnienie i zmiany aperiodyczne światła,
• oświetlenie bezpieczeństwa,
• oświetlenie ewakuacyjne.

Przejdźmy teraz krok po kroku, co po kolei w temacie badań następuje.

Protokół odbioru – minimalna zawartość (żeby wynik był „do obrony”)

Na koniec – warto wiedzieć, iż kompletny protokół odbioru nie kończy się na tabeli z luxami. Żeby ocena była jednoznaczna, dokument powinien zawierać co najmniej poniższe elementy. Poniżej znajdziesz ściągę, co powinno się w nim znaleźć.

Podsumowanie

PN-G-05800:2001 daje bardzo konkretne narzędzie do projektowania i odbioru oświetlenia maszyn odkrywkowych: wartości minimalne Ē, wymaganą równomierność U oraz miejsca pomiaru. Jednocześnie Załącznik A (normatywny)przypomina, że oświetlenie ma zapewniać nie tylko poziom natężenia, ale również właściwe warunki widzenia: ograniczenie olśnienia, odbić i zjawisk czasowych oraz spójność barwy.

Najbardziej „odbiorowe” podejście w praktyce sprowadza się do trzech zasad:

1. uwzględnić wymagania jakościowe z Załącznika A w projekcie i w badaniach.
2. projektować ze współczynnikiem zapasu (ponad minimum),
3. odbierać instalację w miejscach pomiaru wskazanych w normie i oceniać Ē oraz U,

Zamów bezpłatny audyt

To pierwszy krok do zwiększenia efektywność energetycznej, poprawy warunków pracy. Dzięki niemu zyskasz projekt oświetlenia dopasowany do specyfiki Twojego obiektu, przestrzeni i potrzeb jego użytkowników.

Zostaw kontakt

Zamawiając bezpłatny audyt zyskasz::

Audyt oświetlenia

Projekt indywidualnego rozwiązania oświetleniowego

Analizę finansową inwestycji

Szacowany poziom redukcji energii elektrycznej i emisji CO2

Wypełnij formularz – skontaktujemy się w ciągu 1 h

Formularz-analiza-inwestycji/audyt

Zgody *

Wyrażam zgodę na otrzymywanie informacji handlowych od Luxon Sp. z o.o. za pośrednictwem środków komunikacji elektronicznej oraz na korzystanie z komunikacji e-mail w celach marketingowych. Polityka prywatności

Captcha

Wyślij

Jeżeli jesteś człowiekiem, zostaw to pole puste.

Artykuł PN-G-05800 – praktyczny przewodnik po normach górniczych w oświetleniu maszyn odkrywkowych pochodzi z serwisu Luxon LED.

Norma PN-EN 12464-1:2022 (EN 12464-1:2021) porządkuje ten temat w sposób jednoznaczny. Określa wymagania dla miejsc pracy we wnętrzach nie tylko przez pryzmat „luxów”, lecz jako zestaw kryteriów, które można obliczyć, opisać w dokumentacji, a następnie rzetelnie sprawdzić w pomiarach odbiorowych. Ten artykuł prowadzi przez normę w tej samej logice, w jakiej realizuje się inwestycję: od zrozumienia zakresu i pojęć, przez dobór wymagań, po projektowanie, utrzymanie parametrów i weryfikację.

Z tego artykułu dowiesz się: 

• Czym jest PN-EN 12464-1 i jaki jest jej zakres w oświetleniu wnętrz?
• Jak rozumieć pakiet wymagań normowych i jak czytać zapisy bez sprowadzania ich do jednej wartości luxów?
• Jak działa podział na obszar zadania, otoczenie i tło oraz dlaczego wpływa na komfort widzenia?
• Które parametry najczęściej przesądzają o zgodności: Ēm, Uo, RUGL/UGR, Ra, MF oraz zasady weryfikacji?
• Jak ustalić siatkę obliczeniową i pomiarową oraz jak stosować wzór na maksymalny krok siatki?
• Jak poprawnie podejść do olśnienia metodą UGR oraz kiedy tabele UGR wymagają szczególnej ostrożności?
• Jak działa maintenance factor (MF) i dlaczego determinuje różnicę między „wynikiem na starcie” a wynikiem utrzymywanym?
• Jak łączyć światło dzienne z oświetleniem elektrycznym, nie tracąc kontroli nad warunkami widzenia?
• Jak przygotować dokumentację i odbiór, aby projekt i pomiar były porównywalne?

Czym jest PN-EN 12464-1 i co reguluje?

PN-EN 12464-1 dotyczy oświetlenia miejsc pracy we wnętrzach, rozumianych jako przestrzenie, w których człowiek wykonuje zadania wzrokowe. Norma znajduje zastosowanie w biurach, placówkach edukacyjnych, obiektach handlowych, magazynach, halach produkcyjnych, laboratoriach, strefach komunikacji, pomieszczeniach socjalnych i wielu innych typach wnętrz.Kluczową cechą normy jest to, że opisuje oświetlenie jako warunki widzenia, a nie tylko „poziom natężenia”.

Żeby prawidłowo przejść z wymagań normowych do projektu, najpierw trzeba uporządkować język normy. Następna część wprowadza pojęcia, które pojawiają się w tabelach i opisach weryfikacji.

Podstawowe pojęcia i skróty, które trzeba rozumieć przed doborem wymagań

Norma PN-EN 12464-1 posługuje się zestawem parametrów, które powinny być wpisane wprost w dokumentację projektową, ponieważ właśnie one są później weryfikowane w odbiorze. Poniżej zestawienie skrótów i ich znaczenia w praktyce.

Po uporządkowaniu pojęć można przejść do logiki doboru wymagań: norma prowadzi przez podział wnętrza na obszar zadania, bezpośrednie otoczenie i tło, zamiast zakładać jeden poziom oświetlenia dla całego pomieszczenia.

Logika doboru wymagań: obszar zadania, bezpośrednie otoczenie i tło

Norma opiera się na prostym założeniu: człowiek nie widzi wyłącznie w jednym punkcie. Wzrok adaptuje się do jasności otoczenia, a zbyt duże kontrasty między stanowiskiem a resztą pomieszczenia pogarszają komfort oraz zwiększają zmęczenie.

Dlatego wymagania dobiera się w odniesieniu do trzech stref:

• obszaru zadania (task area),
• bezpośredniego otoczenia (immediate surrounding area),
• tła (background area).

To podejście porządkuje zarówno projekt, jak i odbiór: wiadomo, gdzie obowiązują wymagania podstawowe dla zadania, a gdzie należy zapewnić poziomy wspierające komfort widzenia i percepcję przestrzeni. Mając tę logikę, można przejść do tego, co w praktyce rozstrzyga o zgodności instalacji: parametrów, które najczęściej powodują uwagi na etapie odbioru.

Parametry, które najczęściej przesądzają o zgodności projektu i odbioru

W oświetleniu wewnętrznym najczęściej decydują cztery obszary: utrzymywane natężenie, równomierność, olśnienie oraz jakość barw i przestrzeni. Zrozumienie ich roli pozwala później dobrać właściwe dane do obliczeń i pomiarów.

Na tle tych parametrów szczególne znaczenie mają wskaźniki „przestrzenne” (cylindryczne, ściany i sufit). Jeśli są pominięte, wnętrze może formalnie spełniać Ēm na stanowisku, a jednocześnie być odbierane jako ciemne i niekomfortowe.

WSKAZÓWKA: 

Zestaw parametrów jest punktem wyjścia, ale żeby obliczenia i pomiary były porównywalne, trzeba jeszcze doprecyzować, gdzie i w jaki sposób te parametry są liczone oraz mierzone. Do tego służy siatka obliczeniowa i pomiarowa.

Przykładowe minimalne wymagania z PN-EN 12464-1 (biuro, retail, magazyn, przemysł)

W PN-EN 12464-1 wymagania nie są jedną uniwersalną wartością dla „wnętrz” jako całości. Norma podaje konkretne parametry minimalne w tabelach przypisanych do aktywności i stref (np. praca biurowa, strefa kas, pakowanie, obróbka precyzyjna). W praktyce „zgodność” oznacza zawsze komplet: Ēm (lx), Uo, Ra, RUGL (limit UGR). Co więcej – w wielu przypadkach także wymagania wspierające percepcję przestrzeni (np. światło pionowe/cylindryczne, ściany, sufit).

Poniżej przykłady reprezentatywnych pozycji z normy – tak, aby było jasne, jak wyglądają minimalne zestawy wymagań w różnych typach obiektów.

Jak to interpretować w kontekście odbioru: w każdej z powyższych stref nie wystarczy „spełnić średnią wartość luxów”. Odbiór dotyczy również równomierności Uo, olśnienia (RUGL/UGR) oraz oddawania barw Ra. Stąd też te parametry powinny być wpisane wprost w projekt, specyfikację i protokół pomiarowy.

Siatka obliczeniowa i pomiarowa: jak wyeliminować rozbieżność projekt–pomiar

W praktyce różnice między projektem a pomiarami wynikają często nie z jakości instalacji, lecz z braku spójnych założeń. Najważniejsza zasada jest prosta: pomiary muszą odpowiadać założeniom obliczeniowym. Oznacza to te same obszary, te same płaszczyzny odniesienia i porównywalny układ punktów.

Norma opisuje zasady tworzenia siatki punktów i sposób wyznaczania maksymalnego kroku siatki. Zanim pojawi się wzór, warto zapamiętać trzy reguły, które wprowadzają porządek w dokumentacji:

• siatka jest z reguły prostokątna,
• wartości liczy się i mierzy w środkach pól siatki,
• proporcje boków pojedynczego pola siatki powinny być zbliżone do kwadratu (w praktyce: bez skrajnych prostokątów).

Wzór na maksymalny krok siatki

Poniższy wzór pozwala oszacować maksymalny rozmiar oczka siatki w funkcji dłuższego wymiaru analizowanego obszaru. Jego celem jest ujednolicenie podejścia i ograniczenie sytuacji, w których ktoś „zagęszcza” siatkę, a ktoś inny ją „rozrzedza”, uzyskując inne wyniki.

p = 0,2 × 5^(log10(d)), przy czym p ≤ 10 m

• d to dłuższy wymiar obszaru obliczeń (z zastrzeżeniem, że przy bardzo wydłużonych obszarach stosuje się podejście zapewniające prawidłowe proporcje pól),
• p to maksymalny rozmiar komórki siatki.

W praktyce po wyznaczeniu „p” dobiera się liczbę punktów w obu kierunkach tak, aby oczka siatki były możliwie zbliżone do proporcji 1:1, a punkty znajdowały się w środkach pól.

Pas przy ścianie i konsekwencje dla równomierności

Norma przewiduje sytuacje, w których pas przy ścianie może zostać wyłączony z obliczeń, o ile nie znajduje się w nim obszar zadania. Celem jest ograniczenie wpływu skrajnych punktów, które mogą zaniżać równomierność w sposób nieadekwatny do realnego użytkowania. To element, który powinien być opisany w dokumentacji, aby uniknąć rozbieżności między porównywanymi raportami.

Po uporządkowaniu siatki można przejść do drugiego obszaru, który najczęściej generuje problemy w biurach i przestrzeniach o wysokim komforcie: olśnienia.

Olśnienie i UGR: wymagania, dokumentacja i typowe źródła błędów

Norma wprowadza limit olśnienia (RUGL) i wskazuje metodę oceny UGR. W praktyce warto przyjąć jedno założenie, które eliminuje większość sporów: UGR nie jest cechą samej oprawy. Jest wynikiem układu: typu opraw, ich rozmieszczenia, geometrii pomieszczenia, odbijalności powierzchni i pozycji obserwatora.

Z tego powodu dokumentacja powinna zawierać założenia, dla których UGR zostało określone. W szczególności należy wskazać:

• wymiary pomieszczenia,
• odbijalności powierzchni,
• układ i rozstaw opraw (w tym relację rozstawu do wysokości montażu),
• typ i orientację opraw.

Kiedy tabela UGR wymaga ostrożności?

Załącznik A normy opisuje warunki, w których metoda tabelaryczna UGR ma największą wiarygodność: regularny układ opraw, prostokątne pomieszczenie i jeden typ opraw. Jeśli projekt jest niestandardowy (mieszane typy opraw, nieregularne układy, nietypowe rozsyły, rozwiązania pośrednie), UGR wymaga szczegółowego podejścia i jednoznacznego opisu założeń. W przeciwnym wypadku wynik może nie odzwierciedlać rzeczywistego ryzyka olśnienia.

Po olśnieniu naturalnym kolejnym krokiem jest utrzymanie parametrów. W normie jest to jedno z kluczowych spoiw między projektem a eksploatacją: maintenance factor.

Maintenance factor (MF): dlaczego Ēm musi być „utrzymywane”

Wartości podawane w tabelach normy odnoszą się do poziomu utrzymywanego. Oznacza to, że projekt powinien uwzględniać spadki strumienia świetlnego w czasie, zabrudzenie opraw i pomieszczenia oraz przyjęty sposób utrzymania instalacji.

Norma podaje zależność pomiędzy poziomem utrzymywanym a początkowym:

Ēi = Ēm / fm

gdzie:

• Ēi to natężenie początkowe,
• Ēm to natężenie utrzymywane (wymagane),
• fm (MF) to współczynnik utrzymania.

W praktyce MF powinien wynikać z warunków środowiskowych (np. zapylenie), rodzaju opraw, sposobu montażu oraz harmonogramu utrzymania. Z punktu widzenia dokumentacji odbiorowej oznacza to konieczność wskazania MF oraz przedstawienia planu utrzymania (czyszczenia i przeglądów). Dzięki temu wymagania normy mają sens w perspektywie kilku lat użytkowania, a nie wyłącznie w momencie uruchomienia.

Po ustaleniu MF można przejść do kolejnego elementu, który w projektach wnętrz występuje coraz częściej: integracji światła dziennego i sterowania.

Światło dzienne i sterowanie: jak projektować bez utraty kontroli nad warunkami widzenia

Światło dzienne jest korzystne energetycznie i jakościowo, ale jest zmienne i tworzy gradienty natężenia. W strefie przy oknach może być bardzo jasno, a w głębi pomieszczenia poziom spada istotnie.

Z tego względu w praktyce projektowej przyjmuje się podejście, w którym:

• oświetlenie elektryczne zapewnia spełnienie wymagań w warunkach niekorzystnych (np. brak daylight),
• sterowanie (ściemnianie, sceny, czujniki) pozwala wykorzystać daylight bez pogorszenia równomierności oraz komfortu.

W dokumentacji warto jasno rozdzielić: wymagania, które dotyczą oświetlenia elektrycznego (i są weryfikowane pomiarami), oraz działanie systemu sterowania, które ma utrzymać stabilne warunki widzenia w codziennym użytkowaniu.

Taki sposób prowadzi bezpośrednio do rozdziału o weryfikacji. Norma wyraźnie podkreśla, że odbiór ma być powtarzalny i porównywalny z założeniami projektu.

Weryfikacja i odbiór: jak sprawdzić zgodność bez uznaniowości

Weryfikacja wymaga dwóch rzeczy: zgodnych założeń oraz mierzalnej procedury. Najważniejsza zasada, którą warto przyjąć jako standard odbiorowy, brzmi: punkty pomiarowe muszą odpowiadać punktom obliczeniowym. To oznacza, że projekt powinien zawierać siatkę, a zespół pomiarowy powinien wykonać pomiary w tych samych punktach oraz w tych samych obszarach.

W praktyce procedura odbiorowa powinna obejmować:

• potwierdzenie konfiguracji instalacji (rodzaj opraw, ich ustawienie, sterowanie),
• opis warunków pomiaru (w tym dane przyrządu i kalibracja),
• pomiar natężeń w zdefiniowanej siatce oraz wyliczenie średniej i równomierności,
• weryfikację, czy wyniki odpowiadają wymaganiom (z uwzględnieniem założeń utrzymania),
• potwierdzenie danych producenta dotyczących UGR oraz parametrów źródeł (Ra, CCT).

Dzięki temu porównuje się „to samo z tym samym”, a odbiór nie staje się dyskusją o metodzie, tylko weryfikacją wymagań.

Ściąga: typowe przestrzenie i obszary ryzyka w projektach oświetlenia wewnętrznego

Zanim zerkniesz na typowe przestrzenie, musisz wiedzieć, że poniższa tabela nie zastępuje tabel normy (które są przypisane do konkretnych aktywności). Jej zadaniem jest porządkowanie tego, co w praktyce najczęściej decyduje o sukcesie projektu i spokojnym odbiorze. Pamiętaj również o jednej zasadzie: w każdej przestrzeni należy dobrać wymagania do konkretnych czynności. Poniższe punkty powinieneś traktować jako priorytety kontrolne.

Zestawienie prowadzi do naturalnego wniosku: najczęstsze problemy wynikają nie z „braku luxów”, lecz z niespójności dokumentacji, pominięcia UGR, MF lub parametrów przestrzennych oraz z braku procedury weryfikacji. Dlatego na końcu artykułu domykamy temat krótką checklistą, która łączy wymagania normy z praktyką projektowo-odbiorową.

Checklista do projektu i odbioru zgodnego z PN-EN 12464-1

Punktem wyjścia jest jednoznaczne określenie aktywności i stref. Bez tego nie da się prawidłowo dobrać tabeli wymagań ani przygotować weryfikacji. Następnie należy dopilnować, aby dokumentacja obejmowała pełny pakiet kryteriów, a nie tylko natężenie.

Podsumowanie

Podsumowując – norma PN-EN 12464-1:2022 porządkuje oświetlenie wewnętrzne jako zestaw warunków widzenia. Warunki te, powinny być spełnione w eksploatacji, a nie tylko w chwili uruchomienia. Logika normy prowadzi od zdefiniowania aktywności i stref, przez dobór parametrów ilościowych i jakościowych, po utrzymanie parametrów (MF) oraz weryfikację w oparciu o spójną siatkę obliczeniową i pomiarową.

Jeżeli w dokumentacji i projekcie konsekwentnie dopina się trzy elementy — siatkę porównywalną z pomiarem, UGR opisane założeniami oraz MF wraz z utrzymaniem — ryzyko rozbieżności na odbiorze spada znacząco, a użytkownicy oceniają światło jako komfortowe i „czytelne”, nie tylko jasne.

Zamów bezpłatny audyt

To pierwszy krok do zwiększenia efektywność energetycznej, poprawy warunków pracy. Dzięki niemu zyskasz projekt oświetlenia dopasowany do specyfiki Twojego obiektu, przestrzeni i potrzeb jego użytkowników.

Zostaw kontakt

Zamawiając bezpłatny audyt zyskasz::

Audyt oświetlenia

Projekt indywidualnego rozwiązania oświetleniowego

Analizę finansową inwestycji

Szacowany poziom redukcji energii elektrycznej i emisji CO2

Wypełnij formularz – skontaktujemy się w ciągu 1 h

Formularz-analiza-inwestycji/audyt

Zgody *

Wyrażam zgodę na otrzymywanie informacji handlowych od Luxon Sp. z o.o. za pośrednictwem środków komunikacji elektronicznej oraz na korzystanie z komunikacji e-mail w celach marketingowych. Polityka prywatności

Captcha

Wyślij

Jeżeli jesteś człowiekiem, zostaw to pole puste.

Artykuł PN-EN 12464-1:2022 (EN 12464-1:2021) – praktyczny przewodnik po normach oświetlenia wewnętrznego pochodzi z serwisu Luxon LED.

W tym artykule porównujemy tradycyjne i inteligentne przejścia z punktu widzenia gminy – pokazując konkretne różnice, dane i efekty wdrożeń.

1. Wykrywanie pieszych – przewaga technologii

• Tradycyjne przejście: brak automatyki. Kierowca może zauważyć pieszego zbyt późno, zwłaszcza po zmroku.
• Inteligentne przejście: czujniki ruchu, radary lub kamery wykrywają pieszego z wyprzedzeniem, uruchamiając oświetlenie i ostrzeżenia.

Co zyskuje gmina?

Mniejsza liczba potrąceń, wyższe bezpieczeństwo mieszkańców i niższe koszty społeczne związane z interwencjami służb, opieką medyczną czy odszkodowaniami.

2. Aktywne ostrzeganie kierowców – reakcja w czasie rzeczywistym

• Tradycyjne: znak D‑6 i pasy – brak sygnałów świetlnych lub dźwiękowych.
• Inteligentne: pulsacyjne światła LED przy znaku lub w jezdni (np. RRFB), a nawet systemy dźwiękowe.

👉 Przykład: system PHB (Hybrid Beacon) stosowany w USA obniża wypadki pieszych o 69% i ogółem o 29%.

Co zyskuje gmina?

Większe bezpieczeństwo bez potrzeby sygnalizacji świetlnej, bardziej świadomi kierowcy, a tym samym mniejsze ryzyko zdarzeń.

3. Skuteczne oświetlenie – widać więcej, wcześniej i bez olśnienia

• Tradycyjne: zwykłe latarnie uliczne, które oświetlają pobocze lub tło, a nie pieszego.
• Inteligentne: dedykowane oprawy LED z asymetryczną optyką – kierunkowe światło, lepszy kontrast, brak olśnienia.

👉 W Rzymie po doświetleniu LED piesi byli widoczni z dalszej odległości, a prędkości kierowców spadły o 16–20%.

Co zyskuje gmina?

Większą skuteczność przejścia nocą i w złych warunkach pogodowych oraz ograniczenie liczby wypadków w godzinach wieczornych.zowanego sterowania, jak i przy bardziej rozbudowanych systemach inteligentnego sterowania.

4. Sterowanie światłem i oszczędność energii

• Tradycyjne: stałe oświetlenie przez całą noc – bez względu na ruch.
• Inteligentne: adaptacyjne – światło włącza się i rozjaśnia tylko wtedy, gdy jest potrzebne.

👉 Badania wykazują oszczędność zużycia energii rzędu 20–80%, zależnie od natężenia ruchu i ustawień.

Co zyskuje gmina?
Niższe rachunki za energię i dłuższa żywotność systemów – to realna optymalizacja kosztów bieżących.

Co zyskuje gmina?

Niższe rachunki za energię i dłuższa żywotność systemów – to realna optymalizacja kosztów bieżących.

5. Monitoring i integracja z systemem Smart City

• Tradycyjne: brak zdalnej kontroli – awarie mogą nie być wykryte przez wiele dni.
• Inteligentne: system raportuje stan urządzeń, liczbę przejść pieszych, zużycie energii i inne dane w czasie rzeczywistym.

Co zyskuje gmina?

Lepsza kontrola nad infrastrukturą, szybsza reakcja serwisu i dane wspierające zarządzanie miastem.

6. Dane dla planowania – decyzje oparte na faktach

• Tradycyjne: gmina nie wie, ilu pieszych korzysta z przejścia i kiedy.
• Inteligentne: system zbiera dane o ruchu, godzinach szczytu, efektywności przejścia.

Co zyskuje gmina?

Możliwość lepszego planowania inwestycji, priorytetyzacji remontów i komunikowania skuteczności działań mieszkańcom.

7. Koszty infrastruktury – mniej znaczy więcej

• Tradycyjne: słupy wymagają barier ochronnych – to dodatkowe koszty i ingerencja w przestrzeń.
• Inteligentne: słupy o biernym bezpieczeństwie (zgodne z PN‑EN 12767) nie wymagają barier – pochłaniają energię uderzenia.

Co zyskuje gmina?

Możliwość lepszego planowania inwestycji, priorytetyzacji remontów i komunikowania skuteczności działań mieszkańcom.

Podsumowenie: Bezpieczeństwo, oszczędność, zaufanie

Inwestycja w inteligentne przejścia to nie tylko technologia – to strategiczna decyzja wpływająca na życie mieszkańców. Gmina zyskuje:

• realne zwiększenie bezpieczeństwa pieszych,
• niższe koszty utrzymania infrastruktury,
• możliwość pozyskania dofinansowań z RFRD i BRD,
• zgodność z nowymi wytycznymi (WR-D-41-4),
• nowoczesny wizerunek i pozytywne relacje z mieszkańcami.

Chcesz wdrożyć nowoczesne przejścia w swojej gminie?

Luxon LED od lat wspiera miasta i gminy w projektowaniu, wdrażaniu i optymalizacji oświetlenia ulicznego. Dzięki naszemu doświadczeniu zrealizujesz inwestycję zgodnie z obowiązującymi normami, bez zbędnych kosztów i z wymiernym efektem.

Skontaktuj się z nami, by wspólnie zaprojektować bezpieczniejsze jutro.

Artykuł Tradycyjne vs inteligentne przejścia dla pieszych – co zyskuje Twoja gmina? pochodzi z serwisu Luxon LED.

Inteligentny system zarządzania oświetleniem umożliwia jego zdalne sterowanie, co sprawia, że jest bardziej elastyczny i oszczędny. Co więcej – inteligentne oświetlenie uliczne dopasowuje się do warunków otoczenia, a cały system zarządzania oświetleniem miejskim staje się integralną częścią koncepcji smart city.

Z tego artykułu dowiesz się:

• Jakie są rodzaje systemów sterowania oświetleniem ulicznym i drogowym?
• Gdzie znajduje się centrum zarządzania miejskim oświetleniem?
• Na czym polega sterowanie oświetleniem ulicznym w praktyce?
• Czym różni się inteligentny system od tradycyjnego?
• Jak działają nowoczesne systemy sterowania oświetleniem krok po kroku?
• Na końcu znajdziesz także porównanie technologii i standardów zarządzaniem oświetleniem dla zarządzających.

Rodzaje systemów sterowania oświetleniem ulicznym i drogowym

Współczesne systemy oświetleniowe coraz częściej bazują na technologiach smart, umożliwiając dynamiczne i oszczędne sterowanie natężeniem światła. Postępująca modernizacja oświetlenia ulicznego sprawia, że światła uliczne stają się elementem inteligentnej infrastruktury miejskiej.

Przede wszystkim należy mieć na uwadze, że systemy zarządzania oświetleniem ulicznym sprawdzają się zarówno na dużych, jak i małych instalacjach. W tym przypadku kluczem jest odpowiednie dopasowanie systemu do założeń stawianych zespołowi lamp ulicznych. Możemy wyróżnić:

• autonomiczną redukcję mocy,
• scentralizowany system zarządzania,
• inteligentne oświetlenie.

Poniżej poznasz cechy systemów.

Sterowanie indywidualne (rozproszone)

To elastyczny model sterowania, pozwalający na osobne zarządzanie każdą oprawą.

Cechy systemu:

• Każda oprawa ma własny moduł komunikacyjny (GPRS, LoRa, Zigbee, PLC, mTAB),
• Bezprzewodowe sterowanie oświetleniem – pełna kontrola zdalna,
• Możliwość zdalnego włączania, ściemniania, monitoringu,
• Komunikacja opraw z serwerem przez sieć komórkową,
• Współpraca z czujnikami (ruchu, zmierzchu, natężenia światła),
• Złącza Zhaga i NEMA do łatwej integracji.

Sterowanie grupowe (centralne)

Ekonomiczne rozwiązanie dla jednorodnych instalacji o dużym zasięgu.

Cechy systemu:

• Scentralizowane sterowanie przez szafę oświetleniową (np. Rabbit),
• Wszystkie oprawy reagują na jeden sygnał (np. redukcja napięcia = obniżenie jasności o 30%),
• Wymaga zaprogramowania zasilacza podczas produkcji,
• Szczególnie efektywne przy modernizacji systemów oświetlenia na dużą skalę.

Inteligentny system sterowania (smart)

Zaawansowany system sterowania, który wykorzystuje sieci komunikacyjne i automatykę do dynamicznej pracy oświetlenia.

Cechy systemu:

• Oprawy tworzą sieć mesh i komunikują się między sobą,
• Reagują automatycznie na warunki – np. ruch pieszych, poziom natężenia światła, pogodę,
• Możliwość tworzenia samodopasowującego systemu ściemniania,
• Wspiera smart sterowanie, zdalny monitoring i automatyzację,
• Umożliwia prowadzenie audytu oświetlenia ulicznego i wykrywanie awarii systemu sterowania,
• Idealny do nowoczesnych lamp ulicznych LED w miastach rozwijających oświetlenie smart city.

Szafa oświetlenia ulicznego – serce systemu zarządzania oświetleniem miejskim

W nowoczesnych miastach szafa oświetlenia ulicznego stanowi nie tylko skrzynkę elektryczną, ale pełnoprawne centrum operacyjne. To tutaj rozpoczyna się proces sterowania ulicznego, zbierane są dane z opraw, a także podejmowane decyzje o włączaniu, wyłączaniu czy ściemnianiu światła. Wraz z modernizacją oświetlenia ulicznego, rola szafy znacznie wzrosła – to dziś strategiczny punkt całego systemu sterowania lampami.

Czym jest szafa oświetleniowa?

To kluczowy komponent miejskiej infrastruktury energetycznej, który umożliwia:

• Sterowanie oświetleniem w oparciu o dane z czujników (np. fotokomórka oświetlenia ulicznego) i zegary astronomiczne,
• Rozdział i zabezpieczenie energii elektrycznej – dzięki stycznikom, przekaźnikom, licznikom i układom zabezpieczającym,
• Zdalne sterowanie systemem – w tym możliwość działania w trybie automatycznym lub ręcznym,
• Poprawę jakości energii – poprzez zastosowanie filtrów harmonicznych,
• Wsparcie dla audytu oświetlenia ulicznego, analizy danych i optymalizacji.

To z niej rozsyłane są komendy do opraw oświetleniowych – zarówno w modelu scentralizowanego sterowania, jak i przy bardziej rozbudowanych systemach inteligentnego sterowania.

Elementy systemu i funkcjonalności szafy

Szafa pełni funkcję centrum operacyjnego, które zarządza całością systemu oświetleniowego – od najprostszych poleceń po integrację z systemami smart miasta. W nowoczesnych instalacjach zawiera:

• Zegary astronomiczne, czujniki napięcia i temperatury,
• Styczniki, przekaźniki, układy pomiarowe i zabezpieczające,
• 8 wejść informacyjnych (np. status drzwi, przeciążenie, awarie systemu sterowania),
• 8 wyjść sterujących (w tym do redukcji mocy, załączania sekcji lamp, zmiany trybu),
• Moduły do bezprzewodowego sterowania oświetleniem – wykorzystujące np. radiowe pasmo,
• Możliwość zdalnego monitoringu przez LTE, LoRa lub GPRS – zgodnie z wymaganiami nowoczesnych systemów zdalnego sterowania.

Na czym polega sterowanie oświetleniem ulicznym?

Sterowanie oświetleniem ulicznym to jeden z kluczowych procesów wpływających na efektywność i koszty funkcjonowania oświetlenia miast. Dzisiejsze systemy sterowania oświetleniem mogą być proste lub wysoce zaawansowane – od prostych zegarów po złożone, inteligentne algorytmy reagujące na sytuację w czasie rzeczywistym.

W zależności od poziomu zaawansowania technologicznego, lampy uliczne LED mogą być wyposażone w dodatkowe funkcjonalności lamp, takie jak:

• harmonogramy czasowe,
• czujniki zmierzchu (np. fotokomórka oświetlenia ulicznego),
• detektory ruchu,
• indywidualne sterowniki.

Takie rozwiązania są standardem w ramach systemów inteligentnego sterowania, które pozwalają miastom efektywnie zarządzać systemem oświetlenia oraz sterować oświetleniem zdalnie – zgodnie z aktualnymi potrzebami danego obszaru.

Komunikacja systemu: przewodowa i bezprzewodowa

Współczesne systemy oświetleniowe korzystają zarówno z komunikacji przewodowej, jak i z bezprzewodowej łączności.

Każde z rozwiązań charakteryzuje się innymi zaletami.

WAŻNE:

Każdy system zdalnego sterowania wymaga dopasowania do lokalnych warunków. Inne potrzeby mają systemy drogowe, inne parki miejskie. Dobrze dobrany model poprawia efektywność operacyjną i minimalizuje awarie systemu sterowania.

Jak działa cały system?

Nowoczesny system sterowania opiera się na współpracy kilku elementów systemu, które razem tworzą funkcjonalną całość:

• Oprawy oświetleniowe z wbudowanym lub zewnętrznym sterownikiem,
• Czujniki (zmierzchu, ruchu, światła),
• Szafa oświetlenia, odpowiadająca za scentralizowane sterowanie i zasilanie,
• Centralny serwer, który umożliwia zdalne sterowanie systemem, analizę danych i zarządzanie systemem oświetlenia miejskiego.

Wszystko to łączy się w pełni skalowalny, inteligentny system zarządzania oświetleniem, który nie tylko umożliwia bieżące sterowanie, ale także prowadzi monitoring i audyt oświetlenia ulicznego. Dzięki temu możliwe jest precyzyjne zarządzanie energią, reagowanie na awarie systemu sterowania oraz dalsza modernizacja systemów oświetlenia.

Cordoba LED

Użyta do oświetlenia dużych powierzchni i dróg objazdowych na wysokich słupach. Dzięki zaawansowanej optyce zapewnia równomierne oświetlenie nawet na dużych odległościach, co sprawia, że idealnie sprawdza się na terenach o dużym natężeniu ruchu.

Madrid LED

Oprawa łączy estetykę z efektywnością energetyczną, tworząc przyjazną i komfortową atmosferę miejsca.

Inteligentny system sterowania oświetleniem ulicznym — zaawansowane rozwiązanie oświetlenia miasta

Inteligentne oświetlenie uliczne to nowoczesne podejście do zarządzania infrastrukturą miejską. W systemie tym światła uliczne komunikują się dwustronnie z centralnym kontrolerem — przesyłają dane i odbierają polecenia. Dzięki temu możliwe jest dynamiczne sterowanie natężeniem światła z uwzględnieniem realnych warunków, takich jak ruch pieszych, poziom jasności czy pogoda.

Jak już wiesz całość opiera się na integracji trzech głównych komponentów:

• Czujników (ruchu, światła, warunków atmosferycznych),
• Opraw LED z modułami komunikacyjnymi i sterownikami,
• Platformy zarządzającej online (np. Rabbit, AIUT, Unilight).

Z kolei wdrożenie systemu sterowania może być wprowadzone na trzy sposoby:

1. Gotowy system w oprawie (np. LoRa, mTAP),
2. Oprawy kompatybilne z systemem klienta (Zhaga/NEMA),
3. Integracja z istniejącym systemem sterowania lampami – bez konieczności wymiany infrastruktury.

Korzyści z wdrożenia systemu sterowania są znaczne, a najważniejsza z nich to oczywiście obniżone koszty oświetlenia miasta.

WARTO WIEDZIEĆ: roczne koszty utrzymania oświetlenia w gminach

Sama eksploatacja oświetlenia to również niemały wydatek – konserwacja jednego punktu świetlnego w polskich gminach kosztuje średnio 9–18 zł rocznie. Dla tysiąca lamp to nawet kilkadziesiąt tysięcy zł każdego roku – dlatego inteligentne systemy sterowania mogą pomóc obniżyć koszty oświetlenia miasta i zoptymalizować wydatki budżetowe.

Źródło: samorzad.pap.pl, pro-sun.com.pl, sozosfera.pl, zgwrp.pl, nowe-technologie.tauron.pl

Jak działają systemy sterowania oświetleniem ulicznym?

Jak widzisz, systemy sterowania oświetleniem ulicznym to dziś kompleksowe, elastyczne narzędzia, które łączą w sobie czujniki, automatykę, platformy do zarządzania oraz nowoczesne oprawy LED. Dzięki integracji tych elementów możliwe jest:

• dynamiczne dostosowanie natężenia światła do rzeczywistych potrzeb,
• zdalne sterowanie systemem z poziomu przeglądarki lub aplikacji,
• monitorowanie i szybkie wykrywanie usterek,
• oraz skuteczne zarządzanie energią i kosztami eksploatacji.

Wdrożenie inteligentnego systemu sterowania przekłada się nie tylko na poprawę jakości infrastruktury miejskiej, ale także na realne korzyści dla mieszkańców – bezpieczeństwo, komfort i lepszą jakość życia.

Zastanawiasz się, które rozwiązanie wybrać?

Nie musisz podejmować decyzji samodzielnie — skorzystaj z bezpłatnej konsultacji z ekspertami LUXON, którzy pomogą dobrać odpowiedni system sterowania i dopasowane oprawy.
👉 Sprawdź więcej na: luxon.pl/oswietlenie-uliczne-i-drogowe

Potrzebujesz pomocy w wyborze oświetlenia?

Twój Specjalista ds. oświetlenia skontaktuje się z Tobą w ciągu 1h, aby omówić szczegóły i odpowiedzieć na wszystkie Twoje pytania.

Formularz-analiza-inwestycji/audyt

Zgody *

Wyrażam zgodę na otrzymywanie informacji handlowych od Luxon Sp. z o.o. za pośrednictwem środków komunikacji elektronicznej oraz na korzystanie z komunikacji e-mail w celach marketingowych. Polityka prywatności

Captcha

Wyślij

Jeżeli jesteś człowiekiem, zostaw to pole puste.

Technologie i standardy sterowania światłem ulicznym

Porównanie i rekomendacje dla zarządzających

Artykuł Jak działa inteligentny system sterowania oświetleniem ulicznym? pochodzi z serwisu Luxon LED.

Z tego artykułu dowiesz się:

• czym różni się audyt oświetlenia ulicznego od audytu wewnętrznego i dlaczego jest tak ważny,
• jakie są etapy audytu i jakie dane są gromadzone,
• kiedy warto wykonać audyt oświetlenia terenu,
• kto może przeprowadzić audyt efektywności energetycznej,
• jak wygląda analiza zużycia energii i prognozowanie oszczędności,
• jakie korzyści daje kompleksowy audyt oświetlenia,
• jak Luxon wspiera modernizację oświetlenia ulicznego?

Czym jest audyt oświetlenia ulicznego i dlaczego jest ważny?

W odróżnieniu od audytu oświetlenia wewnętrznego, audyt oświetlenia terenu skupia się na bezpieczeństwie użytkowników dróg oraz oszczędnościach energii.

Kompleksowy audyt oświetlenia pozwala określić, które oprawy wymagają wymiany, jak zoptymalizować rozmieszczenie punktów świetlnych, a także jak przygotować projekt oświetlenia ulicznego zgodny z normami PN-EN 13201:2016 i CIE 13201-1:2014. W Luxon audyt oświetlenia przeprowadzamy w sposób kompleksowy — od inwentaryzacji po finalne raporty, również na potrzeby dofinansowań z NFOŚiGW i WFOŚiGW.

Dlaczego audyt oświetlenia ulicznego jest ważny?

Dzięki audytowi poznajesz realny stan infrastruktury oraz dokładne koszty jej eksploatacji. To nie tylko ocena wizualna — to analiza oparta na danych, która pozwala zidentyfikować oprawy generujące realne straty energetyczne i finansowe. Audyt wskazuje dokładnie, które punkty świetlne wymagają wymiany, a które nadal spełniają swoje zadanie, co pozwala uniknąć niepotrzebnych kosztów.

Co istotne, audyt uwzględnia również zgodność instalacji z obowiązującą normą PN-EN 13201, wskazując ewentualne niezgodności oraz błędy w rozmieszczeniu punktów świetlnych. To kluczowa informacja zarówno dla poprawy jakości oświetlenia, jak i dla zwiększenia bezpieczeństwa użytkowników dróg.

Wreszcie – audyt oświetleniowy to często niezbędny dokument przy aplikowaniu o dotacje lub dofinansowania modernizacji oświetlenia. To on stanowi fundament każdej świadomej decyzji inwestycyjnej i energetycznej w zakresie infrastruktury ulicznej.

Audyt energetyczny oświetlenia ulicznego – kluczowe kroki

Inwentaryzacja – pierwszy krok do modernizacji

Audyt oświetleniowy rozpoczyna się od terenowej inwentaryzacji obecnego oświetlenia ulicznego. Zbierane są dane o rodzaju opraw oświetleniowych, lokalizacji, mocy źródeł światła, stanie technicznym oraz zużyciu energii. W Luxon wykorzystujemy do tego aplikacje mobilne i systemy GIS.

Dobrze wykonana inwentaryzacja oświetlenia ulicznego przygotowuje grunt pod analizę techniczno-energetyczną oraz przyszłą kompleksową modernizację oświetlenia.

Analiza zużycia energii i kosztów operacyjnych

Kolejny etap to audyt efektywności energetycznej: obliczenia rzeczywistego zużycia energii elektrycznej, symulacje scenariuszy modernizacji oraz prognozy oszczędności. Audyt energetyczny oświetlenia analizuje też taryfy energii, czas pracy systemu i zastosowane źródła światła.

Wyniki pokazują najczęstsze problemy:

• przestarzałe oprawy (rtęciowe, sodowe),
• brak sterowania oświetleniem ulicznym,
• zbyt duże natężenie oświetlenia,
• nieprawidłowe rozmieszczenie punktów świetlnych.

Oszczędności sięgają często 60–70%, co przekłada się na niższe koszty zużycia energii i szybki zwrot z inwestycji.

Raport z audytu – dokumentacja dla decyzji i finansowania

Audyt oświetleniowy wykonujemy z myślą o inwestycjach. Raport zawiera:

• szczegółową analizę systemu,
• zalecenia modernizacyjne,
• zgodność z PN-EN 13201, CIE 13201-1:2014, PN-EN 12464-1:2012,
• dane do aplikacji o Białe Certyfikaty, środki z NFOŚiGW i WFOŚiGW.

To dokument, który może stanowić podstawę do wdrożenia inteligentnego systemu sterowania oświetleniem.

Weryfikacja własności i formalności

Terenowy audyt oświetlenia często wykazuje, że infrastruktura należy do różnych podmiotów – samorządów, OSD lub firm prywatnych. Audyt oświetlenia przygotowuje dane niezbędne do uregulowania stanu prawnego i zaplanowania modernizacji.

Propozycje technologiczne i systemy Smart Lighting

W LUXON audyt oświetlenia przeprowadzamy z uwzględnieniem ostatniego kroku. Jest nim przygotowanie propozycji technologicznych: LED, czujniki zmierzchu, natężenie oświetlenia dostosowane do potrzeb, inteligentny system sterowania oświetleniem ulicznym. Modernizacja oświetlenia pomaga nie tylko ograniczyć koszty, ale też zwiększyć bezpieczeństwo i komfort mieszkańców.

Audyt oświetlenia zewnętrznego i wewnętrznego. Krok po kroku

Dowiedz się jak szczegółowo przeprowadza się audyt oświetlenia zewnętrznego i wewnętrznego

Czytam

Jakie elementy obejmuje inwentaryzacja oświetlenia ulicznego?

Jak już wiesz inwentaryzacja oświetlenia ulicznego to fundament każdego audytu energetycznego oświetlenia oraz pierwszy i kluczowy etap kompleksowego audytu oświetlenia. Jej głównym celem jest zebranie pełnych, precyzyjnych danych na temat obecnego systemu oświetleniowego – zarówno w kontekście technicznym, jak i energetycznym. To właśnie dzięki tej analizie można zaplanować skuteczną modernizację oświetlenia ulicznego oraz przygotować szczegółowy audyt oświetlenia zgodnie z normami PN-EN 13201:2016 i CIE 13201-1:2014.

W trakcie inwentaryzacji oświetlenia ulicznego zbierane są informacje, które pozwalają na rzetelną ocenę efektywności energetycznej, jakości oświetlenia oraz bezpieczeństwa działania całej sieci. Audyt oświetlenia ulicznego przeprowadzany jest z uwzględnieniem m.in.:

• rodzaju i stanu opraw oświetleniowych (typ, źródło światła, moc),
• dokładnej lokalizacji punktów świetlnych (z wykorzystaniem technologii GPS i systemów GIS),
• parametrów infrastruktury: wysokości słupów, rodzaju wysięgników, typu zasilania,
• szacunkowego zużycia energii elektrycznej i koszty zużycia energii,
• zgodności instalacji z normą PN-EN 13201 (czy wymagane jest zagęszczenie lub repozycjonowanie opraw),
• aspektów związanych z inteligentnym systemem sterowania oświetleniem.

Dobrze wykonana inwentaryzacja obecnego oświetlenia przygotowuje grunt pod dalsze działania związane z modernizacją oświetlenia zewnętrznego i pozwala wyznaczyć ramy audytu energetycznego.

Kiedy należy przeprowadzić audyt oświetlenia ulicznego?

Decyzja o wykonaniu audytu oświetlenia ulicznego nie powinna być odkładana na później. Istnieje kilka kluczowych sytuacji, w których warto wykonać audyt oświetlenia:

• Przed planowaną modernizacją oświetlenia ulicznego – audyt oświetlenia przygotowuje grunt pod działania modernizacyjne, dostarczając rzetelnych danych technicznych i energetycznych, niezbędnych do przeprowadzenia odpowiedniej modernizacji oświetlenia.
• W momencie wzrostu kosztów energii – jeśli obserwujemy stały wzrost kosztów zużycia energii elektrycznej, audyt efektywności energetycznej i szczegółowy audyt oświetlenia pozwalają wskazać najbardziej energochłonne punkty systemu oraz oszacować możliwe oszczędności energii.
• Przy braku dokumentacji projektowej – często system oświetlenia gminy nie posiada aktualnych danych technicznych ani projektu oświetlenia ulicznego. Terenowy audyt oświetlenia oraz inwentaryzacja oświetlenia ulicznego są wówczas niezbędne, by opracować nowy plan działania.
• Przed złożeniem wniosku o dotację lub dofinansowanie – wiele programów, takich jak NFOŚiGW, RPO czy Białe Certyfikaty, wymaga załączenia raportu z audytu energetycznego oświetlenia lub dokumentacji sporządzanej zgodnie z PN-EN 13201:2016.

Kompleksowy audyt oświetlenia warto również przeprowadzić w sytuacjach, gdy planowana jest modernizacja systemów oświetlenia w celu poprawy jakości oświetlenia, zwiększenia bezpieczeństwa mieszkańców lub wprowadzenia inteligentnego systemu sterowania oświetleniem. W takich przypadkach audyt oświetleniowy wykonywany jest jako element strategii energetycznej, uwzględniając nie tylko aspekty techniczne, ale również środowiskowe i ekonomiczne.

WSKAZÓWKA:

Warto wykonać audyt nie tylko wtedy, gdy sytuacja tego wymaga, ale także prewencyjnie — jako element polityki zarządzania majątkiem gminy, która chce działać odpowiedzialnie i przyszłościowo.

Audyt energetyczny oświetlenia – kto może go wykonać?

Audyt energetyczny oświetlenia ulicznego powinien być przeprowadzany wyłącznie przez wykwalifikowanych inżynierów posiadających odpowiednie uprawnienia oraz kompetencje w zakresie modernizacji systemów oświetlenia.

Aby przeprowadzić audyt efektywności energetycznej oświetlenia, niezbędne są:

• uprawnienia budowlane w zakresie instalacji elektrycznych,
• znajomość norm PN-EN 13201:2016 i CIE 13201-1:2014,
• doświadczenie w analizach energetycznych,
• umiejętność pracy w programach do symulacji oświetlenia, takich jak DIALux,
• wiedza z zakresu prawa energetycznego, w tym ustawy o efektywności energetycznej i możliwości pozyskania Białych Certyfikatów.

W zespole Luxon audyt oświetleniowy wykonujemy zgodnie z najwyższymi standardami branżowymi. Nasi eksperci to specjaliści z wieloletnim doświadczeniem w realizacji projektów dla miast, gmin oraz zarządców dróg – zarówno w zakresie inwentaryzacji oświetlenia ulicznego, jak i modernizacji oświetlenia zewnętrznego. Każdy kompleksowy audyt oświetlenia, jaki przeprowadzamy, obejmuje nie tylko pomiary i analizę zużycia energii elektrycznej, ale też ocenę jakości światła, rozmieszczenia opraw, zgodności z obowiązującymi przepisami oraz możliwości zastosowania inteligentnych systemów sterowania oświetleniem ulicznym.

Analiza zużycia energii i koszty operacyjne

Jednym z najważniejszych etapów, który obejmuje audyt oświetlenia ulicznego, jest analiza zużycia energii. To nie tylko techniczne badanie — to strategiczny komponent, który pokazuje, jakie są realne koszty zużycia energii elektrycznej generowane przez istniejące oświetlenie uliczne oraz jakie oszczędności mogą zostać osiągnięte dzięki jego modernizacji.

W ramach takiej analizy, audyt energetyczny oświetlenia zbiera dane na temat:

• liczby, typu i mocy opraw oświetleniowych,
• godzin pracy systemu,
• zastosowanych źródeł światła (np. sodowych, rtęciowych, LED),
• istniejących systemów sterowania oświetleniem ulicznym,
• lokalnych taryf energii.

Dane te wykorzystywane są do opracowania profilu energetycznego sieci. Dzięki temu szczegółowy audyt oświetlenia analizuje rzeczywiste zużycie energii elektrycznej, identyfikuje energochłonne obszary i nieefektywne komponenty.

Najczęstsze wyniki analiz pokazują:

• nieefektywne oświetlenie uliczne, zwłaszcza bazujące na starych oprawach rtęciowych lub sodowych,
• brak inteligentnych systemów zarządzania, np. inteligentnego systemu sterowania oświetleniem,
• nadmierne natężenie oświetlenia w niektórych strefach,
• nieprawidłowo rozmieszczone punkty świetlne.

W praktyce, kompleksowy audyt oświetlenia wykazuje, że możliwe są oszczędności energii rzędu 60–70%, co istotnie wpływa na zmniejszenie kosztów eksploatacyjnych. Dodatkowo, w ramach audytu efektywności energetycznej, analizowane są wskaźniki finansowe:

• aktualne koszty vs. koszty prognozowane po modernizacji oświetlenia ulicznego,
• ROI (zwrot z inwestycji), NPV (wartość bieżąca netto),
• szacowany okres zwrotu inwestycji.

Dlaczego warto przeprowadzić audyt oświetlenia ulicznego?

Kompleksowy audyt oświetlenia zewnętrznego dostarcza informacji niezbędnych do planowania inwestycji, pozyskiwania funduszy oraz wdrażania nowoczesnych technologii.

Na podstawie wyników, klient może:

• rozpocząć modernizację oświetlenia ulicznego — audyt wskazuje, które elementy infrastruktury należy wymienić, jakie technologie (np. LED – energooszczędne oświetlenie, OZE) zastosować oraz jak opracować harmonogram prac modernizacyjnych;
• wdrożyć inteligentny system sterowania oświetleniem ulicznym (Smart Lighting) — analiza użytkowania pozwala zaplanować dynamiczne sterowanie: harmonogramy czasowe, czujniki ruchu, zdalne zarządzanie każdą oprawą;
• pozyskać finansowanie zewnętrzne — raport z audytu stanowi załącznik do wniosków o dotacje z NFOŚiGW, funduszy UE, programów PPP i innych źródeł. To fundament przy aplikowaniu o środki na modernizację systemów oświetlenia;
• zmienić model własności infrastruktury — jeśli audyt techniczny wykazuje, że np. oprawy lub słupy należą do operatora energetycznego, możliwe jest ich wykupienie lub renegocjacja warunków umowy. Działanie to warto podjąć przed planowaną modernizacją oświetlenia zewnętrznego;
• optymalizować koszty eksploatacyjne — dane o zużyciu energii elektrycznej i stanie technicznym opraw pozwalają ograniczyć koszty poprzez selektywną wymianę elementów, redukcję mocy czy zmianę układu stref oświetleniowych;
• zwiększyć bezpieczeństwo i komfort mieszkańców — audyt pozwala zidentyfikować niedoświetlone strefy, poprawić jakość oświetlenia w newralgicznych punktach (np. przejścia dla pieszych) oraz zadbać o zgodność z normami PN-EN 13201 i CIE 13201-1:2014.

Możliwości modernizacji oświetlenia ulicznego z Luxon

Modernizacja oświetlenia ulicznego bez uprzedniego audytu to ryzyko nietrafionych inwestycji, przewymiarowanych systemów i błędów projektowych. W Luxon Sp. z o.o. każdy projekt poprzedza kompleksowy audyt oświetlenia, który pozwala świadomie zaplanować działania modernizacyjne.

Nasze podejście różni się od standardowych ofert rynkowych – nie zaczynamy od katalogu opraw, tylko od analizy potrzeb i stanu technicznego infrastruktury. Przykład? W jednej z gmin planowano modernizację opraw sodowych. Zanim jednak doszło do wymiany, przeprowadziliśmy audyt majątkowo-techniczny. 

Okazało się, że: ponad 70% infrastruktury (oprawy, słupy, linie) była własnością zakładu energetycznego, gmina nie miała formalnego prawa do ich wymiany ani do pozyskania środków zewnętrznych.

Dzięki audytowi i naszym rekomendacjom, gmina podpisała umowę przejęcia infrastruktury i dopiero wtedy rozpoczęła modernizację z pełną kontrolą i 80% dofinansowaniem.

Wniosek z tego taki: bez audytu inwestycja mogła być nielegalna lub nieskuteczna.

W Luxon oferujemy cztery poziomy współpracy, w zależności od potrzeb klienta:

Dobór opraw

✔ audyt ENFIS
✔ precyzyjny dobór LED
✘ bez projektu i instalacji

→ Szybka dostawa opraw dopasowanych do Twojej sieci.

Koncepcja oświetlenia

✔ audyt ENFIS
✔ projekt techniczny
✔ optymalizacja energetyczna
→ Gotowe rozwiązanie do realizacji z dowolnym wykonawcą.

Kompleksowe rozwiązanie

✔ pełna obsługa: audyt, projekt, montaż
✔ serwis i wsparcie techniczne
→ Kompleksowa modernizacja oświetlenia z Luxon – od A do Z. Tu możesz zamówić bezpłatną kalkulację inwestycji LED: https://luxon.pl/bezplatna-kalkulacja-inwestycji/

Oświetlenie w abonamencie

✔ nowoczesne oświetlenie bez nakładów inwestycyjnych
✔ serwis w cenie
→ Płacisz za użytkowanie, nie za zakup – oszczędności od pierwszego dnia.

W każdej opcji kluczowe są dane. Dlatego audyt oświetlenia ulicznego to pierwszy krok – i najlepsza inwestycja przed modernizacją.

Kompleksowy audyt oświetlenia zewnętrznego to pierwszy krok do racjonalnej, efektywnej i dofinansowanej modernizacji oświetlenia ulicznego. Współpraca z Luxon to nie tylko dobór opraw, ale przede wszystkim eksperckie wsparcie w analizie, planowaniu i wdrażaniu nowoczesnych rozwiązań — od projektu oświetlenia ulicznego po sterowanie oświetleniem ulicznym w ramach Smart City.

Kompendium wiedzy przy modernizacji oraz zaopatrywaniu infrastruktury ulicznej w oświetlenie

Dzielimy się wiedzą! Pobierz e-Book i dowiedz się, na co zwrócić uwagę przy budowie i modernizacji oświetlenia ulicznego.

Pobierz

Zamów bezpłatny audyt oświetlenia ulicznego

Sprawdzimy stan infrastruktury i zaproponujemy modernizację z realnym zwrotem z inwestycji – z projektem dopasowanym do Twojej przestrzeni i jej użytkowników.

Zostaw kontakt

Zamawiając bezpłatny audyt zyskasz:

Audyt oświetlenia

Projekt indywidualnego rozwiązania oświetleniowego

Analizę finansową inwestycji

Szacowany poziom redukcji energii elektrycznej i emisji CO2

Wypełnij formularz – skontaktujemy się w ciągu 1 h

Formularz-analiza-inwestycji/audyt

Zgody *

Wyrażam zgodę na otrzymywanie informacji handlowych od Luxon Sp. z o.o. za pośrednictwem środków komunikacji elektronicznej oraz na korzystanie z komunikacji e-mail w celach marketingowych. Polityka prywatności

Captcha

Wyślij

Jeżeli jesteś człowiekiem, zostaw to pole puste.

Artykuł Jak przeprowadzić audyt oświetlenia ulicznego? pochodzi z serwisu Luxon LED.

Z tego artykułu dowiesz się:

• Jakie były pierwsze rodzaje lamp ulicznych w historii
• Jak rozwijały się technologie oświetlenia – od gazu po LED
• Czym różnią się poszczególne typy lamp ulicznych, takie jak sodowe, halogenowe czy metalohalogenkowe
• Dlaczego oświetlenie LED stało się standardem w nowoczesnych miastach
• Jakie są rodzaje opraw LED dostępnych obecnie na rynku
• Jakie innowacyjne rozwiązania oferuje firma Luxon LED w zakresie oświetlenia ulicznego

Jak wyglądały pierwsze latarnie uliczne? – Historyczne rodzaje lamp ulicznych

Uliczne lampy gazowe

Lampy gazowe były jednym z pierwszych źródeł światła używanych do oświetlania ulic. Te latarnie uliczne działały na gaz świetlny, zwykle wytwarzany z węgla.

Historia lamp ulicznych sięga właśnie czasów, kiedy to lampy gazowe stanowiły przełom w nocnym oświetlaniu przestrzeni miejskich. Choć dziś to już historyczne rodzaje lamp ulicznych, w niektórych miastach nadal spotykamy je jako dekoracyjne elementy krajobrazu.

Lampy naftowe

Naftowe lampy uliczne pojawiły się po lampach gazowych i wykorzystywały palącą się naftę jako źródło światła. Dzięki niezależności od sieci gazowej były popularne w mniejszych miejscowościach. Były to również jedne z pierwszych lamp ulicznych, których zasilanie lampy było proste i niezależne od sieciowej infrastruktury.

Wykorzystanie żarówek wolframowych w oświetleniu zewnętrznym

Kolejnym etapem rozwoju były żarówki wolframowe, wykorzystywane w różnych rodzajach latarni ulicznych. Choć ich światło było bardziej intensywne, miały niską efektywność energetyczną, przez co zostały zastąpione przez inne źródła oświetlenia.

Rodzaje lamp ulicznych – oświetlenie wyładowcze

Lampy wyładowcze to popularny typ źródła światła wykorzystywany w różnych rodzajach oświetlenia ulicznego. Działają na zasadzie wyładowania elektrycznego w gazie, co pozwala uzyskać intensywny strumień światła. Lampy uliczne wyładowcze, w tym lampy metalohalogenkowe i lampy rtęciowe, przez wiele lat dominowały na ulicach. Obecnie są klasyfikowane jako rodzaje lamp wyładowczych, często zastępowane przez bardziej efektywne technologie LED. Niektóre lampy uliczne oświetlające przestrzenie miejskie wciąż bazują na tej technologii, szczególnie w mniej zmodernizowanych rejonach.

Świetlówki

Pierwszym krokiem ku nowoczesnemu oświetleniu ulicznemu były świetlówki. Choć ich zastosowanie w lampach ulicznych fluorescencyjnych było pionierskie, szybko okazały się niewystarczające do oświetlania większych powierzchni.

Lampy rtęciowe

Lampy rtęciowe przez lata były standardem. Stanowiły popularny typ oświetlenia zewnętrznego, lecz z uwagi na toksyczność oraz niską efektywność świetlną, zostały wycofane.

Oświetlenie sodowe — lampy uliczne wysokoprężne

W miejsce lamp rtęciowych pojawiły się sodowe. Tradycyjne lampy sodowe niskoprężne nie przyjęły się z uwagi na niski wskaźnik oddawania barw.

Z kolei wysokoprężne lampy sodowe to klasyczny przykład rodzaju oświetlenia ulicznego, który do dziś spotkać można w wielu miastach, zwłaszcza w obszarach zabytkowych miast, a także na wielu niezmodernizowanych odcinkach dróg. Emitują charakterystyczne żółto-pomarańczowe światło i są cenione za niskie zużycie energii, mimo przeciętnego oddawania barw.

Zobacz realizację LUXON dla AmberOne autostrada A1

Lampy metalohalogenkowe

Lampy metalohalogenkowe oferują bardzo dobre oddawanie barw i są używane w miejscach wymagających precyzyjnego oświetlenia. To przykład, jak rozwijała się technologia lamp ulicznych w stronę lepszego komfortu widzenia.

Lampy uliczne halogenowe

Halogenowe lampy uliczne zapewniały intensywny strumień świetlny i przez pewien czas stanowiły alternatywę dla żarówek. Lampy halogenowe wykorzystywane w przestrzeniach publicznych miały jednak krótszą żywotność niż nowsze rozwiązania. Obecnie są coraz rzadziej stosowane.

Oprawy uliczne LED

To najnowocześniejsza generacja oświetlenia ulicznego. Lampa uliczna LED wykorzystuje diody LED, charakteryzuje się bardzo dobrą energooszczędnością i długą żywotnością.

Oprawa uliczna LED zapewnia najwyższą skuteczność świetlną i doskonałe odwzorowanie barw. Wśród najpopularniejszych rodzajów lamp znajdują się również solarne lampy uliczne, które czerpią energię z odnawialnych źródeł. Coraz częściej stosuje się automatyczne lampy uliczne, które reagują na warunki otoczenia – to właśnie nowoczesne lampy uliczne, które zmieniają krajobraz miast. Oświetlenie uliczne LED to dziś standard zarówno na autostradach, jak i na terenach zamieszkania.

Rodzaje oświetlenia ulicznego — podział lamp ze względu na sterowanie

Automatyczne lampy uliczne

Automatyczne lampy uliczne wyposażone są w czujniki zmierzchu lub systemy sterowania czasowego. To idealne rozwiązanie pozwalające oszczędzać energię, a jednocześnie zapewniać odpowiedni poziom oświetlenia. Wśród nich znajdują się lampy uliczne zmierzchowe, które samoczynnie włączają się po zapadnięciu zmroku.

Lampy uliczne sterowane ręcznie

To jeden z najstarszych sposobów sterowania, dziś wykorzystywany sporadycznie. Lampy uliczne sterowane ręcznie wymagają obecności operatora i nie są tak wydajne jak lampy uliczne automatyczne, które funkcjonują w ramach nowoczesnych systemów sterowania.

Nowoczesne oświetlenie uliczne LED od Luxon LED — czym się charakteryzuje?

Luxon LED oferuje szeroką gamę nowoczesnych opraw ulicznych LED, które łączą w sobie wysoką efektywność energetyczną, trwałość oraz estetyczny design. Wśród flagowych produktów znajdują się serie Cordoba, Skylight oraz Madrid, zaprojektowane z myślą o różnorodnych zastosowaniach w przestrzeni publicznej. Wszystkie produkty dostępne są w zakładce https://luxon.pl/oprawy-i-lampy-uliczne-led/ – to rozwiązania oparte na nowoczesnych diodach LED, cechujące się:

• bardzo wysoką skutecznością świetlną (do 160 lm/W),
• różnorodnymi kątami rozsyłu światła,
• odpornością na warunki atmosferyczne (IP66),
• długą żywotnością (L90B10 nawet do 100 000 godzin),
• możliwością integracji z systemami smart city.

Cordoba LED

To wszechstronna seria opraw ulicznych dostępna w różnych wariantach mocy i rozmiarów, takich jak MINI, S, M i L. Oprawy te charakteryzują się wysoką skutecznością świetlną do 160 lm/W oraz żywotnością sięgającą 220 000 godzin. Dzięki różnorodnym soczewkom i możliwości integracji z systemami sterowania, Cordoba LED 3.0 doskonale sprawdza się w oświetleniu dróg miejskich, osiedli, parkingów i placów zewnętrznych.

Skylight LED

To nowoczesna oprawa oświetleniowa, idealna do oświetlania terenów rekreacyjnych, takich jak ścieżki spacerowe, boiska sportowe czy place zabaw. Dostarcza równomiernie rozłożone światło, które poprawia bezpieczeństwo i komfort użytkowników. Dzięki swojej konstrukcji i możliwości dostosowania parametrów, Skylight LED 4.0 stanowi efektywne rozwiązanie dla przestrzeni publicznych wymagających wysokiej jakości oświetlenia.

Madrid LED

To elegancka oprawa zewnętrzna o średnicy 45 cm, przeznaczona do oświetlania parków, ścieżek spacerowych oraz rowerowych. Dostępna w dwóch wariantach mocy: 25W i 50W, oferuje efektywność do 114 lm/W. Jej trwała obudowa, wykonana z wysokojakościowego odlewu aluminium, jest dodatkowo zabezpieczona proszkowym malowaniem, gwarantując długowieczność i estetyczny wygląd. Dzięki szczelności na poziomie IP66, Madrid LED A jest odporna na trudne warunki atmosferyczne.

W Luxon LED oferujemy również możliwość stworzenia indywidualnych opraw LED, dostosowanych do specyficznych potrzeb klienta. Dzięki wcześniejszej analizie i audytowi, firma proponuje rozwiązania „szyte na miarę”, zapewniając optymalne oświetlenie dla każdego projektu.

Potrzebujesz pomocy w wyborze oświetlenia?

Zapytaj naszego eksperta

Zostaw kontakt

Zobacz pozostałe artykuły

Lubimy dzielić się swoją wiedzą z innymi. W naszej bazie danych znajdziesz wiele cennych informacji technicznych i ogólnych na tematy związane z oświetleniem i efektywnością energetyczną.

Jaką barwę dobrać w oświetleniu ulicznym?

+ Czytaj więcej

Miejsce przeznaczenia oprawy jest czynnikiem decydującym, jaka barwa światła w oświetleniu ulicznym będzie najlepszym rozwiązaniem. Z uwagi na szeroki zakres oferowanych temperatur barwowych, lampy LED mają w tym przypadku przewagę.

Czy modernizacja oświetlenia na LED się opłaca?

+ Czytaj więcej

Coraz wyższe opłaty za energię elektryczną są przesłanką do zmian i modyfikacji w przedsiębiorstwach. Ich właściciele coraz częściej decydują się na nowe inwestycje związane z redukcją kosztów utrzymania działalności. Jednym z działań realizowanych w myśl tej idei jest modernizacja oświetlenia na LED.

Jak przeprowadzić audyt oświetlenia ulicznego?

+ Czytaj więcej

Audyt oświetlenia ulicznego to pierwszy krok w kierunku efektywnej modernizacji infrastruktury drogowej. Dowiedz się, jakie etapy obejmuje ten proces, kto może go przeprowadzić oraz jakie korzyści przynosi zastosowanie nowoczesnych rozwiązań LED. Odkryj, jak audyt może przyczynić się do zwiększenia bezpieczeństwa, oszczędności energetycznych i redukcji emisji CO₂.

Zobacz wszystkie

Artykuł Jakie są rodzaje lamp ulicznych? pochodzi z serwisu Luxon LED.

W poniższym artykule odpowiadamy na pytania:

• Oświetlenie uliczne a barwa światła – jaką barwę wybrać?
• Jaką temperaturę barwową stosować na przejściach dla pieszych?
• Czy barwa światła wpływa na środowisko naturalne?

Światło ciepłe czy światło neutralne – które będzie lepsze w oświetleniu infrastrukturalnym?

Coraz częściej tradycyjne, sodowe źródła światła zastępowane są przez oświetlenie uliczne LED. Diody LED obecnie stosowane w oprawach dostępne są w różnej temperaturze barwy. Dzięki temu istnieje możliwość doboru koloru światła ze względu na przeznaczenie danego obszaru.

Światło zimne sprzyja koncentracji kierowców i innych użytkowników.

Barwy neutralne najlepiej odzwierciedlają światło dzienne.

Ciepła temperatura barwowa korzystnie wpływa na samopoczucie i zdrowie osób poddanych bezpośredniemu działaniu światła.

Zatem, jaką barwę dobrać w oświetleniu ulicznym?

Tradycyjne źródła światła, czyli lampy sodowe emitują światło żółte. Ich temperatura sięga znacznie poniżej 2500 K, co niekorzystnie wpływa na jakość widzenia. Natomiast chłodna barwa, zawierająca zazwyczaj wysoką zawartość światła niebieskiego, może powodować zaburzenia gospodarki hormonalnej w organizmach. Z tego powodu lampy generujące zimne światło nie są wskazane do stosowania w tkance miejskiej. Kompromisem są źródła światła dające neutralną barwę, czyli około 4000 K. Jest ono najbardziej zbliżone do naturalnego, dzięki czemu ma wpływ na komfort i bezpieczeństwo użytkowników.

Jaka barwa światła jest najlepsza do obszarów przejść dla pieszych?

Charakterystyczne miejsca w infrastrukturze drogowej, takie jak przejścia dla pieszych czy skrzyżowania, wymagają odpowiedniego projektu. W przypadku bezpieczeństwa ogromne znaczenie ma oświetlenie, a w szczególności jego barwa. W obszarach przejść dla pieszych lepiej sprawdza się chłodniejsza niż w oświetleniu drogowym temperatura barwowa światła, czyli powyżej 4000K. Ma to związek z odpowiednim zaakcentowaniem tego miejsca poprzez zapewnienie wysokiego kontrastu między pieszym a tłem. W tym celu stosuje się także oprawy z wyższym natężeniem światła.

Oświetlenie uliczne LED a środowisko naturalne

Rodzaj światła jak i jego barwa mają istotne znaczenie na otaczającą nas przyrodę. Zwierzęta, podobnie jak ludzie negatywnie reagują na zbyt długie bezpośrednie działanie sztucznego światła, w szczególności zimnej barwy. Taki rodzaj oświetlenia może mieć niekorzystny wpływ na zegar biologiczny, jak i powodować problemy ze snem.

Należy także pamiętać, że odpowiednio dobrane oświetlenie LED zapewnia mniejsze zużycie energii poprzez wyższy współczynnik efektywności świetlnej od lamp sodowych. Należy mieć na uwadze także większą trwałość oprawy LED. Dzięki temu zachowuje się dbałość o środowisko.

Nie jesteś pewny jaką barwę wybrać do oświetlenia ulicznego? Skontaktuj się – nasi projektanci dobiorą odpowiednie do obszaru drogi źródła światła.

Więcej informacji na temat wyboru odnośnie oświetlenia ulicznego: 

• Jak wybrać oświetlenie uliczne – poradnik ze wskazówkami

Potrzebujesz wsparcia w doborze oświetlenia?

Zostaw swoje dane kontaktowe, a oddzwonimy do Ciebie w ciągu 1 godziny.

Zostaw swoje dane kontaktowe

Artykuł Jaką barwę dobrać w oświetleniu ulicznym? pochodzi z serwisu Luxon LED.