Jak czytać pliki fotometryczne IES i LDT? Praktyczny poradnik dla początkujących projektantów

Pliki fotometryczne IES i LDT to podstawowe narzędzia pracy projektanta oświetlenia. To właśnie one określają, jak oprawa LED będzie świecić w rzeczywistej przestrzeni — czy dobrze pokryje powierzchnię regałów, czy zapewni odpowiednie natężenie światła na stanowiskach pracy i czy nie spowoduje efektu olśnienia.

Choć dla wielu początkujących projektantów te pliki wyglądają jak zbiór liczb i wykresów, ich interpretacja jest kluczowa dla wykonania rzetelnej symulacji w Dialuxie lub Reluksie. Bez ich znajomości łatwo popełnić błąd, który w praktyce oznacza niedoświetlone stanowiska, prześwietlone alejki lub problemy z UGR.

Ten poradnik krok po kroku wyjaśnia, czym są pliki IES i LDT, czym się różnią i jak je czytać, aby świadomie dobierać oprawy LED.

Z tego artykułu dowiesz się:

• Czym są pliki fotometryczne IES i LDT?
• Jakie dane zawierają pliki fotometryczne?
• Czym różni się IES od LDT?
• Jak interpretować najważniejsze wykresy i wartości?
• Jak pliki fotometryczne przekładają się na projekt oświetlenia?
• Jak wykorzystać IES/LDT w Dialuxie i Reluksie?
• Na co uważać przy analizie danych fotometrycznych?

Czym są pliki fotometryczne IES i LDT?

Pliki fotometryczne to cyfrowe opisy sposobu świecenia oprawy LED. Zawierają dane pomiarowe z laboratorium, które pokazują:

• jak rozkłada się światło z oprawy,
• w jakim kierunku świeci,
• z jaką intensywnością,
• jak wygląda krzywa światłości,
• jaką ma efektywność oraz kąty świecenia.

To właśnie te dane umożliwiają wykonanie rzetelnego projektu oświetlenia — bez nich Dialux i Relux nie są w stanie stworzyć realistycznej symulacji.

Formaty:

• IES (.ies) — format amerykański (IESNA), bardzo popularny globalnie.
• LDT (.ldt) — format europejski, zgodny z normą EULUMDAT.

Oba formaty przekazują podobne informacje, lecz w innym układzie i standardzie zapisu.

Jakie dane zawiera plik fotometryczny?

Każdy plik IES lub LDT obejmuje zestaw parametrów, które określają zachowanie oprawy w przestrzeni. Najważniejsze z nich to:

1. Strumień świetlny oprawy (lm)

To faktyczny strumień mierzony w warunkach laboratoryjnych, nie wartość z katalogu.

2. Krzywe światłości

Najbardziej rozpoznawalny element pliku fotometrycznego — wykres pokazujący sposób rozsyłu światła.

3. Kąty świecenia

Najczęściej podawane jako:

• wąski (np. 15–30°),
• średni (30–60°),
• szeroki (60–90°),
• lub jako kąt półszczytowy.

4. Rozsył światła (intensity distribution)

Określa proporcje światła kierowanego w poszczególne strefy:

• w dół,
• w górę,
• na boki.

5. Informacje o oprawie

Wymiary, typ źródła LED, współczynnik mocy, sposób montażu.

6. Współczynniki odbicia dla pomiarów

Pomagają w obliczeniach równomierności i UGR.

IES a LDT – najważniejsze różnice

W 2011 roku powstał system pomiarowy LM-80-08 oraz TM-21, który pozwala określić degradację diod LED.
W Europie aktualnie obowiązuje norma PN-EN 62717:2017.

Parametr LxBy składa się z dwóch wartości:

1. IES

• Format stosowany głównie w USA, ale szeroko akceptowany na całym świecie.
• Bardziej elastyczny — pozwala na różne typy układów osi i większą szczegółowość danych.

2. LDT (EULUMDAT)

• Popularny w Europie, szczególnie w oświetleniu architektonicznym.populacji diod strumień świetlny po 50 000 godzin nie spadnie poniżej 80% wartości początkowej.
• Format europejski, ustandaryzowany.
• Bardzo spójny — wszystkie pliki mają identyczny układ pól.

WSKAZÓWKA: 

Projektanci w Polsce pracują swobodnie na obu formatach. Dialux czy Relux obsługują oba z nich. 

Jak czytać najważniejsze elementy pliku fotometrycznego?

Poniżej kluczowe informacje, które projektant powinien umieć zinterpretować.

1. Krzywa światłości (polar plot)

Pokazuje, w jakim kierunku i z jaką intensywnością świeci oprawa.

To dzięki temu wykresowi wiesz:

• czy pasuje do montażu liniowego, czy raczej punktowego.Bez audytu nie da się stwierdzić, czy oprawy spełniają wymagania jakościowe.
• czy oprawa nadaje się do wysokich hal,
• czy zapewni równomierne oświetlenie alejki,
• czy wymaga zastosowania dodatkowej optyki,

2. Rozsył światła: symetryczny vs asymetryczny

• Symetryczny – do biur, hal, magazynów.
• Asymetryczny – do oświetlania regałów, ulic, elewacji.

Asymetria jest kluczowa np. w sklepach, gdzie oprawa musi doświetlić pionowe powierzchnie (regały).

3. Intensywność światła w danym kierunku

To dane tabelaryczne pokazujące wartości cd/klm dla konkretnych kątów. Na ich podstawie Dialux tworzy siatki natężenia lux.

4. Kąty świecenia

Kluczowe przy:

• magazynach wysokiego składowania (precyzyjna optyka kontrolująca światło).
• eksponowaniu towaru (wąskie kąty),
• oświetleniu ogólnym (średnie kąty),

5. Strumień świetlny vs. moc

To dane realne — odmienne od katalogowych. Często różnica jest istotna, szczególnie gdy producent stosuje deklaracje „marketingowe”.

Jak pliki fotometryczne przekładają się na projekt oświetlenia?

Bez rzetelnego pliku fotometrycznego projektant nie jest w stanie:

• przewidzieć poziomu natężenia na stanowiskach pracy,
• kontrolować równomierności (U0),
• ocenić ryzyka olśnienia (UGR),
• dobrać realnej liczby opraw,
• zaplanować strefowego natężenia światła (np. ekspozycja vs aleje),
• zaprojektować oświetlenia pionowego (kluczowego w retailu).

To właśnie dlatego analiza fotometrii jest ważniejsza niż analiza katalogu opraw.

Jak korzystać z IES i LDT w Dialuxie / Reluksie?

Krok 1 — Import pliku

Program automatycznie odczytuje strukturę pliku i tworzy model świecenia.

Krok 2 — Weryfikacja parametrów

Zawsze sprawdź:

• czy strumień świetlny w pliku zgadza się z kartą katalogową,
• czy optyka jest prawidłowo opisana (czasem producenci wgrywają złe wersje),
• czy plik nie jest „wygładzony” lub przeskalowany.

Krok 3 — Symulacja

Dialux/Relux generuje:

• mapy natężenia światła,
• UGR,
• równomierność,
• przekroje pionowe,
• analizy dla poszczególnych scen świetlnych.

Krok 4 — Optymalizacja

To tu projektant podejmuje decyzje:

• czy zmienić wysokość montażu,
• czy zastosować inną optykę,
• czy zmodyfikować rozstaw opraw,
• czy doświetlić pionowe powierzchnie dedykowanymi reflektorami.

Na co uważać przy analizie danych fotometrycznych?

1. Rozbieżności między katalogiem a plikiem

To częsty problem — w pliku może być niższy strumień niż deklarowany.

2. Pliki generowane matematycznie, a nie pomiarowo

Niektórzy producenci „symulują” fotometrię zamiast wykonywać realne pomiary.
Rozpoznasz to po idealnie gładkich wykresach bez naturalnych mikroodchyleń.

3. Brak zgodności z realną temperaturą pracy

Plik może bazować na pomiarach laboratoryjnych, ale oprawa w rzeczywistości pracuje w wyższej temperaturze — co wpływa na strumień świetlny.

4. Brak osobnych plików dla różnych optyk

Dobra praktyka: każda wersja oprawy powinna mieć osobny plik IES/LDT.

Podsumowanie

Pliki fotometryczne IES i LDT są fundamentem profesjonalnego projektowania oświetlenia. To one pokazują, jak oprawa LED zachowuje się w rzeczywistej przestrzeni, a nie tylko na papierze. Umiejętność ich czytania pozwala:

• lepiej dobierać oprawy LED,
• przewidywać efekty w przestrzeni,
• eliminować ryzyko niedoświetlenia lub olśnienia,
• zwiększyć skuteczność projektów w Dialuxie i Reluksie,
• świadomie rozmawiać z producentami i inwestorami.

To parametrów z pliku fotometrycznego, a nie z katalogu, powinno zaczynać się każdą analizę opraw LED.

Jak porównywać oprawy LED — praktyczne wskazówki dla projektantów

Obejrzyj odcinek 2 „Projektowania na pierwszym planie” i dowiedz się, jak porównywać oprawy LED w praktyce. Zobacz, które parametry naprawdę mają znaczenie i jak uniknąć kosztownych błędów projektowych.

Oglądam