Na co zwrócić uwagę przy projektowaniu oświetlenia?

Projektanci dobierając nowe źródła światła kierują się wieloma wytycznymi. Dlatego w tym artykule skupiliśmy się na tym, o czym pamiętać przy projektowaniu oświetlenia. Zapisy znajdujące się w normach to główny, ale nie jedyny wyznacznik bezawaryjnego i funkcjonalnego użytkowania instalacji. Kompleksowe podejście gwarantuje najlepsze efekty.

W tym artykule znajdziesz wskazówki odnośnie:

• projektowania zgodnie z aktualnymi zaleceniami,
• doboru oświetlenia do charakterystyki pracy,
• sterowania lampami LED,
• istotności zakupu opraw od sprawdzonego producenta,
• opłacalności inwestycji.

Na co zwracać uwagę projektując oświetlenie zgodnie z aktualnymi zaleceniami?

Uwzględnienie norm i wytycznych zawartych w innych źródłach branżowych to najważniejsze aspekty tego, czym należy się kierować przy projektowaniu oświetlenia. W przypadku stanowisk pracy to rozporządzenie ministra w sprawie ogólnych przepisów bhp (Dz.U.2003.169.1650) jest nadrzędnym aktem prawnym, który obliguje pracodawcę do zapewnienia światła o odpowiedniej ilości i jakości. Natomiast bazą dla projektantów do opracowania koncepcji nowej instalacji jest przeze wszystkim norma PN-EN 12 464-1. Określone zostały w niej parametry światła z uwzględnieniem jakościowych i ilościowych jej cech, np.:

• natężenie oświetlenia,
• rozkład luminancji,
• aspekty barwne źródeł światła.

W normie znajdują się w niej zalecenia i dobre praktyki oświetleniowe dla większości pomieszczeń pracy we wnętrzach budynków. Jednak należy pamiętać, że w dokument nie określa wymagań dla całego wnętrza, lecz rozgranicza na oświetlenie miejscowe i główne.

W przypadku oświetleniowej infrastruktury ulicznej, projekt musi opierać się na normie PN-EN 13201. Natomiast oświetlenie zewnętrzne powinno uwzględniać szereg norm, w tym m.in. PN-EN 12 464-2.

Podstawowym wyjściem do projektowania przestrzeni wewnętrznych jest nasza polska norma PN-EN cz. 1, która ma około 70 kilku stron więc norma sama w sobie nie da nam tych wszystkich informacji, na które powinniśmy zwracać uwagę podczas projektowanej przestrzeni.

Emil Piotrowski

Projektant oświetlenia z ponad 10-letnim doświadczeniem, posiadający certyfikaty LIA oraz tytuł Certyfikowanego Trenera DIALux evo.

Oświetlenie ogólne i oświetlenie punktowe dobrane do charakterystyki pracy

Właściwy dobór opraw do miejsc ich zastosowania to jest to, na co warto zwrócić uwagę przy projektowaniu oświetlenia. Takie działanie gwarantuje długotrwałe użytkowanie opraw. W tym celu jeszcze przed stworzeniem koncepcji powinno wykonać się audyt oświetlenia. Wskaże on m.in.. miejsca z wymaganiami wyższego natężenia światła. Na halach produkcyjnych mogą być to np. obszary spawania, natomiast w magazynach miejsca pakowania, gdzie zalecane natężenie to minimum 300 lx. Niejednokrotnie takie obszary pracy muszą być związane z oświetleniem miejscowym, które będzie uzupełnieniem systemu generalnego. Natomiast, w celu zmniejszenia zmęczenia wzroku pracowników oprawy instalacji ogólnej powinny generować rozproszone światło.

Wizja lokalna może także ukazać obszary, gdzie w procesach produkcyjnych wykorzystuje się specyficzne związki chemiczne. W takim przypadku lampy ledowe należy dobrać z materiału odpornego na czynniki, z którymi mogą mieć styczność. W szczególności dotyczy to obudowy, jej szczelności oraz odporności diod na korozję.

6 podstawowych błędów w projektowaniu oświetlenia

Wspominając o audycie, a także o nietypowych warunkach mogących panować na obiekcie, warto wspomnieć o 6 podstawowych błędach przy projektowaniu oświetlenia.

Pominięcie panującej temperatury

Temperatura panująca w obiekcie ma bezpośredni wpływ na cykl życia danej oprawy. Należy pamiętać, że standardowy zakres temperatur dla oprawy to od 0 do +25, +30, +35 stopni (praktycznie każdy produkt jest na to gotowy). Natomiast jeśli temperatury przekraczają ten zakres, np. w obiekcie panuje – 20, +40, +50 stopni to ma to ogromny wpływ na żywotność oprawy oświetleniowej. Wówczas potrzebujemy dedykowanej oprawy hermetycznej, która będzie odporna na tak skrajne temperatury.

W przypadku przygotowywania projektu oświetlenia dla hal produkcyjnych zawsze, ale to zawsze musimy mieć z tyłu głowy, że na wstępie jako projektanci nie wiemy czym ta produkcja tak naprawdę jest. Może to być produkcja lekka o standardowej temperaturze od 0 do +25 stopni, która nie ma wpływu na żywotność, ale może też być produkcja ciężka, gdzie zakres temperatur nie będzie standardowy i znaczący dla żywotności opraw.

Maciej Szott

Ekspert ds. oświetlenia z 16-letnim doświadczeniem

Ultima LED

Niezawodna oprawa przemysłowa dla skrajnych temperatur od -35 do 70°C, oferująca elastyczność wyboru dyfuzora. Moc od 42W do 145W oraz zaawansowane systemy sterowania

Nieuwzględnienie obiektów projektowanej przestrzeni

Bardzo często zdarza się, że w projekcie nie uwzględnia się zaregałowania. Ale nie tylko – chodzi tu również o inne elementy strukturalne, takie jak: rury, ściany, kolumny. Te wszystkie elementy wpływają na to jak światło rozchodzi się w przestrzeni. 

Pominięcie lub niedoszacowanie ważnych współczynników

Współczynnik konserwacji (MF)

Błędem jest pomijanie bądź niedoszacowanie współczynnika konserwacji, a więc współczynnika, który bierze pod uwagę zużycie naszej oprawy i degradację światła w czasie. To norma nam mówi jaki powinien być  wynik natężenia oświetlenia, ale w domyśle ten wynik ma być utrzymany w czasie.

Współczynnik konserwacji (MF)składa się z czterech mniejszych współczynników, które bezpośrednio opisują degradację strumienia świetlnego w czasie. Przykładowo – jeżeli większość opraw jest klasyfikowana na 50 000 godzin to po tych 50 000 godzin współczynnik ten powinien mieć jakiś stopień degradacji tego światła z racji tego, że ta oprawa jakiś czas działała. Z reguły jest to między L80, L70 bądź L90 i z reguły ten współczynnik będzie wynosił odpowiednio – dla parametru L80 – 0,8, dla parametru L70 – 0,7 i dla parametru L90 – 0,9. Czyli jeśli mamy L80 przy 100 000 godzin to strumień świetlny spadnie nam o 20%.

Emil Piotrowski

Projektant oświetlenia z ponad 10-letnim doświadczeniem, posiadający certyfikaty LIA oraz tytuł Certyfikowanego Trenera DIALux evo.

Współczynnik utrzymania oprawy

Współczynnik ten wskazuje stopień zmniejszenia strumienia świetlnego, ale z powodu na przykład zanieczyszczenia. Zatem, jeżeli użyjemy oprawy, której stopień szczelności jest nieprzystosowany do projektowanej przestrzeni to taka oprawa bardzo szybko zdegraduje się w czasie.

Współczynnik utrzymania przestrzeni

Współczynnik utrzymania przestrzeni oraz utrzymania oprawy są kluczowe, gdyż określają, jak długo instalacja oświetleniowa będzie efektywnie funkcjonować w danych warunkach. W szczególności, ważne jest, aby zastosować oprawy odporne na zanieczyszczenia i chemikalia, które mogą wpływać na komponenty świetlne, takie jak klosze z poliwęglanu.

W przypadku projektów, szczególnie tych w przestrzeniach narażonych na działanie agresywnych substancji, rekomendujemy użycie materiałów, jak akryl, które nie reagują z chemikaliami i zapewniają długotrwałą wydajność oświetlenia.

W Luxon zdajemy sobie sprawę z wyzwań, jakie niesie projektowanie oświetlenia w trudnych warunkach przemysłowych. Przykładem może być projekt, w którym nieuwzględnienie obecności mgły olejowej znacząco utrudniło dobór odpowiedniego wskaźnika utrzymania przestrzeni. Taka mgła powoduje, że światło rozprasza się inaczej niż w czystym powietrzu, co wymaga skorygowania standardowych parametrów oświetleniowych.

Maciej Szott

Ekspert ds. oświetlenia z 16-letnim doświadczeniem

Współczynnik przeżycia lampy

W przypadku nowoczesnych opraw LED, współczynnik przeżycia lampy zazwyczaj wynosi jeden, co oznacza, że wymiana dotyczy całej oprawy, a nie tylko pojedynczych źródeł światła. Jest to istotne, szczególnie gdy porównujemy różne projekty oświetleniowe. Niektórzy producenci, dążąc do wygrania przetargu, mogą zawyżać ogólny współczynnik konserwacji, nawet do poziomów 0.9 lub 1.0, sugerując, że wyniki przedstawione w raporcie są rzeczywiste, ale tylko w dniu pierwszej instalacji. Takie działanie nie uwzględnia kluczowej degradacji światła w czasie, co jest niezbędne dla rzetelnej oceny trwałości instalacji oświetleniowej.

Praktyki te mogą prowadzić do znaczących błędów w ocenie efektywności projektu oświetleniowego. Przykładem może być manipulowanie siatką pomiarową, co pozwala na nierealne dostosowywanie parametrów jak równomierność oświetlenia, co skutkuje koniecznością późniejszego dodania znacznej liczby opraw, aby spełnić standardy i normy oświetleniowe. Świadome manipulowanie wynikami pomiarowymi prowadzi do konsekwencji, które mogą znacznie zwiększyć koszty i obniżyć efektywność całego systemu oświetleniowego.

Brak lub niedoszacowanie panującej kolorystyki, współczynników odbić

Właściwy dobór kolorystyki i uwzględnienie współczynników odbić są kluczowe dla skuteczności projektów oświetleniowych. Przykładem może być projekt, w którym zmiana kolorystyki ścian z jasnych na ciemne znacząco wpłynie na odbicie światła i finalny efekt wizualny.

Takie sytuacje podkreślają, jak istotne jest uwzględnienie wszystkich elementów środowiska – od koloru ścian, przez rodzaj i kolor powierzchni regałów magazynowych, aż po barwę opakowań. Niedoszacowanie tych czynników może prowadzić do suboptymalnego oświetlenia, co z kolei wpływa na efektywność pracy i percepcję przestrzeni. Dlatego w Luxon zawsze zalecamy przeprowadzenie kompleksowego audytu przed rozpoczęciem projektu, co pozwala na realistyczne ocenienie warunków i dostosowanie oświetlenia do najtrudniejszych nawet scenariuszy pracy.

Traktowanie przestrzeni produkcyjnej czy też jakiekolwiek innej przestrzeni jako otwartej przestrzeni

Hala produkcyjna to zróżnicowana przestrzeń, gdzie różne procesy wymagają odmiennego traktowania pod kątem oświetlenia. Nie każda część hali jest wykorzystywana jednakowo – niektóre obszary mogą być przeznaczone do spawania, inne do cięcia czy montażu, co każdorazowo wiąże się z różnymi wymaganiami oświetleniowymi.

Właściwe wydzielenie i zrozumienie tych podprzestrzeni pozwala na optymalne dostosowanie parametrów świetlnych, tak aby spełniały one potrzeby użytkowników danej przestrzeni. To podejście gwarantuje nie tylko efektywność energetyczną, ale także zwiększa bezpieczeństwo i komfort pracy, dostosowując oświetlenie do specyficznych zadań wykonywanych w poszczególnych częściach hali.

Zły dobór opraw pod kątem dystrybucji świetlnej

Wybór odpowiedniej oprawy oświetleniowej, która efektywnie rozprowadza światło, jest kluczowy dla efektywności i funkcjonalności przestrzeni przemysłowych, takich jak alejki w magazynach wysokiego składowania. W Luxon zdajemy sobie sprawę, że oprawy powinny nie tylko oświetlać bezpośrednio pod siebie, ale również efektywnie rozświetlać pionowe powierzchnie regałów, co zapewnia równomierne oświetlenie zarówno horyzontalnych, jak i wertykalnych powierzchni roboczych.

Nieprawidłowy dobór opraw może prowadzić do niewystarczającego oświetlenia miejsc, gdzie faktycznie wykonuje się pracę, co może skutkować spadkiem efektywności oraz bezpieczeństwa pracowników. Nasze doświadczenie pokazuje, że podwójna funkcjonalność oświetlenia – zarówno oświetlenie ścieżki, jak i wertykalnego podświetlenia – jest niezbędna do zapewnienia optymalnych warunków pracy.

System sterowania oświetleniem zwiększający funkcjonalność

Podczas projektowania warto zwrócić uwagę na inteligentne oświetlenie. Ma ono duże znaczenie w kwestii komfortu użytkowania, dodatkowych funkcjonalności jak i generowania oszczędności. Taki system można wyposażyć w czujniki, czy połączyć z systemem BMS. Przykładowo, poprzez czujniki ruchu, moc źródeł światła będzie mogła być automatycznie regulowana w przypadku wykrycia aktywności. Innym rozwiązaniem jest zastosowanie czujników światła wpadającego. Wyposażony w nie system ma za zadanie utrzymać średnie natężenie oświetlenia na powierzchni roboczej na stałym poziomie, ale regulować mocą opraw na podstawie ilości światła słonecznego docierającego do pomieszczenia.

Oświetlenie LED od sprawdzonego producenta

Istotnym aspektem na etapie projektowania jest także dobór zaufanego partnera. Producent posiadający różne rodzaje oświetlenia np. lampy wiszące czy oprawy wpuszczane oraz systemy sterowania, będzie mógł zaproponować ciekawe rozwiązania. Ponadto przedsiębiorstwo oświetleniowe dysponujące referencjami będzie mogło pomóc w wyborze systemu, który sprawdził się w obiektach o podobnym charakterze pracy.

Oświetlenie LED od sprawdzonego producenta

Koncepcja nowego oświetlenia powinna także uwzględniać koszty instalacji w odniesieniu do oszczędności, które będzie generowała. Jest to często najistotniejszy element podczas realizacji projektu, który określa się na podstawie ROI wyrażonego w latach, czyli wskaźnika opisującego czas zwrotu z inwestycji.

To główne zagadnienia związane z tym, na co zwrócić uwagę przy projektowaniu oświetlenia. Zainteresował Cię ten temat? Poszukujesz partnera do realizacji inwestycji? Odpowiemy na Twoje pytania, skontaktuj się z nami poprzez poniższy formularz.

Potrzebujesz wsparcia w projekcie oświetlenia?

Zostaw swoje dane kontaktowe, a oddzwonimy do Ciebie w ciągu 1 godziny.

Zostaw swoje dane kontaktowe